Kategoriler
Yeryüzü & Tabiat

Kızıl panda: Şaşırtıcı özellikleri, davranışı ve yaşam alanı

Kırmızı panda veya küçük panda olarak da bilinen kızıl panda (Ailurus fulgens), kırmızımsı kahverengi postu, gür kuyruğu ve desenli yüzü olan tüylü ve sevimli bir memelidir. Hem kızıl panda hem de büyük panda Çin'de yaşıyor ve bambu yiyor olsa da yakın akraba değiller. Büyük panda, ayı ile daha yakından ilişkili. Kızıl panda ise akrabalık noktasında bir rakun ya da kokarcaya yakındır. Bilim insnaları kırmızı panda olarak da bilinen kızıl pandaların sınıflandırmasını uzun süre tartıştı; şu anda Ailuridae adındaki kendi özel ailesinin tek üyesi.

Kızıl pandanın özellikleri

Kızıl panda hakkında bilgiler
  • Yaygın adı: Kızıl panda, kırmızı panda, küçük panda.
  • Bilimsel adı: Ailurus fulgens.
  • Ayırt edici özellikler: Kızıl panda kırmızımsı kahverengi kürkü, maskeli yüzü ve paytak yürüyüşüyle kedi büyüklüğünde bir hayvandır.
  • Boyutları: 28 ila 59 cm kuyruğa, 50 ila 64 cm gövdeye, 3 ila 6,2 kg ağırlığa sahip. Erkekler dişilerden büyüktür.
  • Beslenme: Otçuldur. Çoğunlukla bambu yer. Ayrıca küçük memeleri ve yumurtaları da çok sever.
  • Ortalama ömrü: 8-10 sene.
  • Habitatı: Güneybatı Çin ve Doğu Himalayalar.
  • Korunma durumu: Tehlikede.
  • Sınıf: Memeliler.
  • Sıralama: Etçiller.
  • Aile: Ailuridae.
  • Eğlenceli bilgi: Mozilla Firefox web tarayıcısı ismini, kızıl pandanın takma adı olan "Ateş Tilkisi"nden almıştır. Şirketin geçmişte Knoxville Hayvanat Bahçesi'nde iki adet kızıl pandanın bakımını üstlendiği de biliniyor.

Tanımı

kızıl panda / kırmızı panda
Kırmızı pandanın boyutları bir evcil kedi kadardır. 

Kızıl panda ilk kez 1825'te Fransız zoolog Frédéric Cuvier tarafından tanımlandı. Dev pandadan 48 yıl önce gelmiş bir kataloglamadır. Zoolog onu gördüğü en güzel hayvan olarak adlandırdı ve bu nedenle ona Latince ateş renginde veya parlayan kedi demek olan Ailurus fulgens dedi. "Panda" adının bu hayvanların Nepalce adı nigalya ponya'dan ("bambu ayaklı") geldiği düşünülür.

Dev panda, adını kızıl pandaya benzerliğiyle almıştır. Yani gerçek "panda" aslında kızıl pandadır!

Kızıl panda sıradan bir kedi kadar büyüktür. Vücudu 65 cm ve kuyruğu 60 cm kadar uzun olabilir. Erkekler dişilerden biraz ağırlar, ortalama bir yetişkin 6 kg gelir. Kızıl panda 23 yıl kadar yaşayabiliyor. Yaşlarını 12 ila 14 arasında gösteriyorlar. Dişiler 12 yaşından sonra üremezken, erkekler üreme yeteneğini korur.

İLGİLİ:  Böcekler uyur mu? Böceklerde uykuya dair bilgiler

Kızıl pandanın sırtında yumuşak, kırmızımsı kahverengi bir kürk olur. Göbeği ve bacakları koyu kahverengi veya siyahtır. Kızıl pandanın yüzü rakuna benzer şekilde kendine özgü beyaz desenlere sahip. Gür kuyruğunda ağaçlara karşı kamuflaj sağlayan altı farklı yüzey var. Kalın kürk, hayvanın pençelerini kaplar, kar ve soğuktan korur.

Kırmızı pandanın vücudu bambular üzerinde beslenmeye çok uygundur. Ön bacakları, arka ayaklarından kısa ve bu da onu yürüyüş sırasında rahatlatıyor. Kavisli pençelerinin yarısını içeri çekebiliyor. Dev panda gibi, kızıl panda da bilek kemiğinden uzanan ve tırmanmasına yardımcı olan bir "takma" parmağa sahip. Fibula ve kaval kemiği ayaklarını 180 derece döndürmesini sağlıyor ve kavisli pençesi ağaç kabuğunu daha iyi bir açıyla kavrıyor. Döndürülebilir ayak bilekleri sayesinde bir ağaçtan baş aşağı inebilen az sayıda türden biridir.

Kızıl panda nerede yaşıyor?

kızıl pandanın yaşam alanı dağılımı
Global dağılımı. IUCN

Kızıl panda Çin, Nepal ve Butan gibi yerlerde Doğu Himalayalar'da yaşıyor. Yüksek irtifalı ılıman bambu ormanlarında yaşarlar. Kuzey Amerika'ya kadar uzaklıklarda kızıl panda fosili bulunmuştur ancak hayvan bugün sadece güneybatı Çin ve doğu Himalayalar'ın ılıman ormanlarında yaşıyor.

Burada coğrafi olarak birbirinden ayrılarak iki alt tür oluşturdular. Çin kızıl pandası (Ailurus styani) ve Himalaya kızıl pandası (Ailurus fulgens). Çin kırmızı pandası daha kırmızı bir yüze ve belirgin kuyruk halkalarına sahipken Himalaya kırmızı pandası daha küçüktür ve daha açık renkli kürke sahiptir.

İLGİLİ:  Su kıtlığı: Dünya küresel su savaşı krizine giderken

Yaşadığı bölgelerde ağaçlar kırmızımsı kahverengi yosun ve likenle kaplı olduğundan kürkü kamuflaj sağlar. Karnında ve bacaklarında da siyah kürk bulunur ve karanlık yapraklara karşı kar leoparı gibi yırtıcılardan saklanmasına yardımcı olur.

Kızıl pandanın davranışı

Gün boyu ağaçlarda uyumayı sever.
Gün boyu ağaçlarda uyumayı sever.

Kırmızı panda veya kızıl panda çiftleşme mevsimi dışında yalnız yaşar. Gün boyu ağaçlarda uyumayı severler. Yiyecek aramak ve idrarla toprağı ya da ağacı işaretlemek için alacakaranlık zamanlarını tercih eder. Kendisini kedi gibi temizler ve kuş benzeri sesler ve ıslık sesleri kullanarak iletişim kurar.

Bu panda sadece 17 ila 25°C arasındaki sıcaklıklarda yaşamaya uygun. Üşüdüğünde vücut ısısını korumak için kuyruğunu yüzünün üzerinden kıvırıyor. Sıcakladığında ise bir dalın üzerinde uzanıyor ve serinlemek için bacaklarını sarkıtıyor.

Kızıl panda kar leoparı, sansargiller ve insanlar tarafından avlanır. Tehdit edildiğinde bir kaya ya da ağaca tırmanarak kaçmayı dener. Köşeye sıkışmışsa arka ayakları üzerinde durur ve daha büyük ve tehdit edici görünmek için pençelerini çıkarır.

Beslenmesi

kızıl panda uyanık zamanlarını genellikle bambu yiyerek geçirir.
Uyanık zamanlarını genellikle bambu yiyerek geçirirler. 

Biyolojik olarak etçil olmasına rağmen nadiren et yer. Bambu kızıl pandanın ana besin kaynağı. Diğer etoburlarla ortak bir atadan geldikleri için kedi benzeri yüz hatlarına ve dişlere sahipler ancak iki milyon yıl önce bambu bazlı bir beslenmeye geçtiler.

Büyük panda gibi, kızıl panda da bambudaki selülozu sindiremez. Çünkü bir etoburun kısa sindirim sistemine sahiptir. Bu yüzden hayatta kalmak için her gün büyük miktarda bambu filizi (4,8 kg) ve yaprak (1,5 kg) yemek zorunda. Başka bir deyişle kızıl panda her gün ağırlığı kadar yer.

Kırmızı pandanın diyetinin yaklaşık üçte ikisi bambu yaprakları ve sürgünlerden oluşuyor. Diğer üçüncüsü yapraklar, meyveler, mantarlar, çiçekler ve bazen balık ve böceklerdir. Düşük kalori alımı nedeniyle hayatının neredeyse her saatini yemek yemeye harcamaktadır.

İLGİLİ:  Atlas (Atlantik) Okyanusu: Önemi ve özellikleri

Kızıl panda ile ilgili ilginç bir gerçek ise yapay tatlandırıcıları tadabilme becerisidir. Bilim insanları etobur hayvanları test ettiğinde yalnızca kızıl pandanın aspartam, neotam ve sükralozu tercih ettiğini fark etti. Örneğin aynı teste sokulan aslanlar hiçbir şekilde bu tatlandırıcıların olduğu suyu içmemişlerdir. Bu zamana kadar yalnızca primatların aspartamı anlayabildiği sanılırken kızıl pandalar sayesinde bu bilgi yeni bir anlam kazandı.

Kızıl panda ve insanlar

kızıl panda aslında tehditkardır
Fotoğraf sevimli görünse de aslında tehditkar bir davranış sergiliyor.

Her ne kadar sevimli olsalar da kızıl pandalar insanlarla pek iyi geçinmiyor. Esaret altına alındığında gececi olur ve bu nedenle insanlarla fazla etkileşime girmezler. Elde yetiştirilen kızıl pandaların bile bakıcılarına karşı saldırgan oldukları biliniyor.

Kızıl pandanın korunma durumu

Kırmızı panda, Ailuridae ailesinin yaşayan tek üyesi.
Kırmızı panda, Ailuridae ailesinin yaşayan tek üyesi. Getty Images, Don Stott / EyeEm.

Kızıl panda nesli tükenmekte olan bir türdür ve IUCN'nin Kırmızı Listesi'nde Tehdit Altındaki Türler adıyla listeleniyor. Sayıları son 20 yılda %50 azaldı. Doğada muhtemelen yaklaşık 10.000 adet kaldılar ancak bu sayıyı sadece 2.500 olarak belirleyen ölçümler vardır.

Popülasyon azalması neredeyse tamamen insan kaynaklı ormansızlaşmadan doğdu. Bilim insanları kısmen sosyal medyadaki artan 'sevimli' görüntüleri nedeniyle avlanmanın arttığını söylüyor. Dünya çapında kızıl pandayı koruma girişimleri var. Çin'de 35 korunan alan var; Hindistan'da 20, Nepal'de 8 ve Butan'da 5.

Sık sorulan sorular

Kızıl panda nerede yaşıyor?

Kızıl panda Çin, Nepal ve Butan gibi yerlerde Doğu Himalayalar'da yaşıyor.

Kızıl pandanın nesli tükendi mi?

Kızıl panda nesli tükenmekte olan bir tür ve IUCN'nin Kırmızı Listesi'nde Tehdit Altındaki Türler adıyla listeleniyor.

Kızıl pandadan kaç tane kaldı?

Doğada yaklaşık 10.000 adet kaldılar ancak bu sayıyı 2.500 olarak belirleyen ölçümler var.

Kızıl panda saldırgan mı?

İnsanlarla fazla etkileşime girmezler. Bu yüzden elde yetiştirilen kızıl pandaların bile bakıcılarına karşı saldırgan oldukları biliniyor.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.