Kategoriler
Tarih & Kültür

İlk uygarlıklar: Milattan önce 3000'den 700 yılına

İlk uygarlıklar hakkında kronolojik bir sıralama hazırladık. Daha önce İnsanın Kökenleri yazımızla bu seriyi başlatmıştık. Bu dönem karmaşık uygarlıkların ortaya çıkmasına tanıklık etti. Topluluklar büyüdü; Mısır, Hindistan, Batı Asya ve Çin'in bereketli vadilerinde ticaret gelişti. Avrupa ile Orta ve Güney Amerika da bu dönemde gelişme gösterdi.

İlk uygarlıklar: Milattan önce 3000'den 700 yılına

MÖ 3200 – 2600

Erken İndus dönemi: İndus Vadisinde bölgesel kültürler ve şehirler.

MÖ 3100 – 2890

Mısır'da ilk hanedan; Erken hanedan dönemi başlar (MÖ 2686'ya kadar).

MÖ 3200

Batı Asya'da Bronz Çağının başlaması (MÖ 3200 – 1200).

MÖ 3000

Güney Fransa'da bakır işçiliği bulguları.

MÖ 3000

Longshan kültürünün Çin'de gelişmesi (MÖ 3200 – 3000).

MÖ 3000

Kral Menes birleşik Yukarı (Güney) ve Aşağı (Kuzey) Mısır'da hüküm sürer.

MÖ 3000 – 2500

And çiftçileri patates ve kinoa gibi bitkileri eker ve alpaka ve lama gibi hayvanları yetiştirir.

MÖ 3000

Girit'te Minos Uygarlığının belirmesi.

MÖ 2900

Çivi yazısı Sümer ve Mezopotamya'da gelişir.

MÖ 2900 – 2400

Stonehenge tören kompleksinde tahta yapıların kurulması.

MÖ 2890 – 2686

Mısır'ın ikinci hanedanı.

MÖ 2800 – 2700

İlk tören merkezleri Güney Amerika'da, Peru kıyılarında gelişir.

MÖ 2750

Çin'de ilk bronz eşyalar.

MÖ 2686 – 2613

Mısır'ın Üçüncü Hanedanı kral Sanakht'ka başlar.

MÖ 2686

Güçlü krallar dönemi olan Eski Krallık dönemi Mısır'da başlar (MÖ 2181'e kadar sürer).

MÖ 2667 – 2650

Mısır, Sakkara'da kral Djoser için Step piramidinin inşa edilmesi (MÖ 2667 – 2648).

MÖ 2613 – 2494

Mısır'da Dördüncü Hanedan; piramit yaptıran firavunlar Khufu, Khafre ve Menkaure'yi kapsar.

MÖ 2600

Ur hükümdarları kraliyet mezarlarına gömülür; efsanelere göre, Kral Gılgamış ve Uruk'un Sümer'de saltanatları.

MÖ 2600

Karal gibi tören merkezleri Peru'da inşa edilir.

MÖ 2600

İndus Vadisinde saban kullanılır.

MÖ 2589

Mısır'ın Giza bölgesinde üç piramidin inşaatının başlaması.

MÖ 2500

Britanya'da Stonehenge'nin dış dairesi taş kullanılarak yapılır.

MÖ 2500

Polonya'da bulunan ilk bronz eşyaların gösterdiği gibi Bronz Çağı Avrupa'da başlar.

MÖ 2500

Çin'de Longshan kültürü çömlek, bronz ve ipek üretir.

MÖ 2500

Ur önemli üretim merkezlerinden biridir.

MÖ 2500

Eski Krallık dönemi Mısır'da devam eder.

MÖ 2500

Suriye ve Levant'ta Ebla, Mari ve diğer şehirler ortaya çıkar.

MÖ 2500

Bronz Çağı Orta Avrupa'da başlar.

MÖ 2500

İndus uygarlığının olgun çağı başlar.

MÖ 2500

Güney Amerika'da uzun mesafeli ticarete ilişkin bulgular.

MÖ 2500

Aspero ve Kotoş törensel merkezleri Andlar ve Peru'nun sahil bölgelerinde kurulmaya devam eder.

MÖ 2400

Güneybatı Britanya'da Stonehedge tören merkezinin bütün taşları dikilir.

MÖ 2350

Ummalı Lugalzagesi tüm Sümer'i birleştirir.

MÖ 2345 – 2181

Mısır'ın Altıncı Hanedanı kurulur.

MÖ 2334 – 2316

Akat kralı Sargon Sümer'i ele geçirerek dünyanın ilk imparatorluğunu kurar.

MÖ 2300

Bronz Çağı Güney Amerika'da; İtalya'da ve Balkanlarda başlar.

MÖ 2278 – 2184

Mısır'da Altıncı hanedanın II. Pepi'nin hükümdarlığı.

MÖ 2205

Çin geleneğine göre Xia hanedanı Doğu Çin'de Büyük Yu tarafından kurulur. 1776'ya kadar hüküm sürdüğü söylenmektedir.

MÖ 2181

Eski Krallık döneminin Altıncı Hanedanı hükümdarın otoritesini zayıflatan doğal felaketlerden sonra Mısır'da sona erer.

MÖ 2181

Birinci Ara Dönem Mısır'da başlar (MÖ 2040).

MÖ 2150

Gutianlar Akatları yener; Mezopotamya'nın Lagaş gibi şehir devletleri bağımsızlıklarını kabul ettirir.

MÖ 2150

Merkezi Nil'in Üçüncü Şelalesindeki Kerma bölgesinde bulunan Nubya Krallığı Mısır'ın güneyinde kurulur.

MÖ 2112 – 2095

Ur kralı Ur-Nammu'nun saltanatında Mezopotamya'nın büyük kısmının birleşmesi; Ur tapınağını ziggurat olarak yeniden yapar.

MÖ 2112

Ur-Nammu (MÖ 2004'e kadar) tarafından kurulan Ur'un Üçüncü hanedanı.

MÖ 2050

Minos saray uygarlığının Girit'te ortaya çıkması.

MÖ 2040

Tebli Nebhepetre Mentuhotep rakiplerini yenerek Mısır'ı birleştirir.

MÖ 2040

Menhuhotep, Memfis yakınındaki Itj-Towy'de yeni bir başkent kurar; Orta Krallık başlar.

MÖ 2004

Ur şehri Elamitlere düşer, Ur hanedanı sona erer.

MÖ 2000

Aşur kenti Kuzey Mezopotamya'da egemen hale gelir.

MÖ 2000

Kuzey Amerika'da darı, fasulye ve sakız kabağı yetiştirilmesi; uzak mesafeli ticaret yolları faaliyette.

MÖ 2000 – 1750

İnuitlerin ataları Arktik Küçük Aletler halkı Alaska'dan çıkarak Kanada üzerinden yayılır ve Grönland'da yerleşir.

MÖ 2000 – 1600

Girit Minos Uygarlığı en yüksek noktasında.

MÖ 1985 – 1955

Kral I. Amenemhet Orta Krallık döneminde Mısır'a istikrar getirir.

MÖ 1984

Babil'in ilk hanedanının kurulması.

MÖ 1965 – 1920

Mısır'da I. Senwosret'in hükümdarlığı.

MÖ 1960

Mısır Kralı I. Senwosret Nubya'yı yener, krallığını Nil'in ikinci şelalesine kadar genişletir.

MÖ 1900

Anadolu'da şehirler ve küçük krallıklar gelişir.

MÖ 1900

Erlitu şehri Çin'de Sarı Irmak çevresinde kurulur.

MÖ 1900 – 1700

İndus uygarlığı geriler; şehirleri terk edilir.

MÖ 1800

Shang Uygarlığı Çin'de başlar.

MÖ 1800

Tören merkezi La Florida Peru'da inşa edilir.

MÖ 1792- – 1750

Babil'de Hammurabi'nin hükümdarlığı; Mezopotamya'da Babil İmparatorluğunu kurar ve imparatorluğunda kullanılmak üzere bir kanunname çıkartır.

MÖ 1766

Çin tarihine göre Kral Tang tarafından Shang hanedanının kuruluşu.

MÖ 1750

Secin Alto geniş tören kompleksi Peru'da inşa edilir.

MÖ 1750

Çizgi A yazısının Girit'te kullanılmaya başlanması.

MÖ 1715

Mısır'ın Orta Krallığı kargaşalıklara parçalanır; İkinci Orta Dönemin başlaması.

MÖ 1650

Hititlerin Orta Anadolu'da başkenti Hattuşaş olan Eski Krallığı kurar.

MÖ 1650 – 1550

Levant Hiksosları ikinci ara dönemde Aşağı Mısır'ı fetheder.

MÖ 1628

Yunan adası Santorini'de bir yanardağ şiddetle patlar, adadaki Minos uygarlıklarını kütle kaplar.

MÖ 1600

Miken uygarlığı Yunan ana karasında belirir.

MÖ 1595

Hitit kralı Mursilis Babil'i yağmalar, Hammurabi tarafından kurulan imparatorluğu sona erdirir.

MÖ 1570'ler

İlk Mısır Firavunları Teb yakınlarındaki Krallar Vadisi'ne gömülür.

MÖ 1570

İran Kassitleri bölgeyi birleştirerek Babil'de yeni bir imparatorluk kurmaya başlar.

MÖ 1550'ler

Teb kralı I. Ahmose Hiksosları Aşağı Mısır'dan çıkartarak Mısır'ı birleştirir.

MÖ 1550

Hititler demir eritme teknolojisini geliştirir.

MÖ 1500

Hitit Eski krallığı geriler; Kuzey Mezopotamya'da Mitanni Hurri hanedanının ortaya çıkması.

MÖ 1500

Bakırın Sahra bölgesinde işlenmesi.

MÖ 1500

Mısırlılar, Mitanni, Yeni Krallık Hititleri Levant'a hakim olmak için mücadele eder.

MÖ 1500

Peru'da metal işletmeciliğine dair bulgular.

MÖ 1500'ler – 900

Güney Rusya'dan Aryanlar Kuzey Hindistan'a göç eder.

MÖ 1500 – 1200

Teb'e Karnak tapınağı inşa edilir.

MÖ 1400'ler

Bronz işçiliği Vietnam ve Tayland'a yayılır.

MÖ 1400'ler ortaları

Lapita halkı Melanezya'dan doğuya doğru göç ederek Pasifik Adalarına yerleşir.

MÖ 1400'ler

Miken ticaret ağı Sicilya'dan Levant'a kadar uzanır.

MÖ 1400'ler

Minos sarayları Girit'te ortadan kalkar; Mikenler adanın hakimiyetini alır.

MÖ 1400

Çin'de Shang başkenti Zhengzhou'dan Xi'ang'a taşınır.

MÖ 1300'ler

Hitit Kralı I. Suppililiumas Suriye'yi kısa sürede fethederek, Mısır'a büyük açısından rakip olur.

MÖ 1352 – 1336

IV. Amenhotep'in hükümdarlığı; Mısır'ın eski dininden ayrılarak güneş tanrısı Aten'e ibadet eder ve Akhenaten adını alır.

MÖ 1300'ler ortası

Asur şehri Mitanni idaresinden kurtulur; Asur devletinin yükselişi

MÖ 1336 – 1327

Çocuk kral Tutankhamon'un kısa hükümdarlığı, eski Mısır dini tekrar kurulur ve Akhetaten terk edilir.

MÖ 1300

Tuna bölgesinde Urnfield kültürü ortaya çıkar.

MÖ 1279

Mısır'da II. Ramses'in hükümdarlığının başlangıcı (MÖ 1213'e kadar).

MÖ 1274

Mısırlılar ve Hititler Kadeş Muharebesinde savaşır.

MÖ 1200

Chavin kültürü Peru Andlarında başlar.

MÖ 1200

Hitit başkenti Hattuşaş tahrip edilir.

MÖ 1200

Olmek kültürü Meksika'da ortaya çıkar.

MÖ 1200

Levant'taki şehirler Deniz İnsanları tarafından yağmalanır.

MÖ 1184

Mısır'ın son büyük Firavunu III. Ramses'in hükümdarlığı (MÖ 1153'e kadar)

MÖ 1180

Hitit İmparatorluğu çöker.

MÖ 1150

Miken savunmaları güçlendirir, saldırı korkusu yaşanır.

MÖ 1100

Miken dönemi sona erer ve Yunanistan'ın karanlık çağı başlar.

MÖ 1069

Mısır'da Üçüncü Ara Dönemin başlaması.

MÖ 1027

King Wu, Shang kralının hükümdarlık için Göklerin Yetkisini kaybettiğini iddia eder.

MÖ 1006

David İbranilerin kralı olarak Saul'un yerine geçer.

MÖ 1000

Fenikeliler Akdeniz'de koloniler ve limanlar inşa eder.

MÖ 1000

Yunanlar Ege'de koloniler kurmaya başlar.

MÖ 1000

Batı Avrupa'da tepe kaleleri inşa edilir.

MÖ 1000

Kral Davud İsrail kabilelerini birleştirir ve Kudüs'ü başkent yapar.

MÖ 1000

Hindistan'da çiftçi toplulukları Ganj Vadisine yerleşir.

MÖ 1000

Nubya Krallığı Kuş kurulur.

MÖ 1000

Kuzey Amerika'da Ohio nehri boyunca Adena kültürü gelişmeye başlar.

MÖ 966

Yeni Asur İmparatorluğu kurulur.

MÖ 965

Kral Süleyman'ın İsrail'de hükümdarlığı başlar (MÖ 928'e kadar).

MÖ 900 – 700

İskit göçerleri steplere yayılır.

MÖ 880

Nimrud Asur başkenti olur.

MÖ 853

III. Şalmaneser Karkar Muharebesini Şam kralı yönetimindeki bir koalisyona karşı kazanır.

MÖ 850

İtalya'da Roma'da ilk yerleşimler kurulur.

MÖ 840

Ermeni Krallığı Urartu güçlenir.

MÖ 814

Kartaca Kuzey Afrika'da Finikeliler tarafından kurulur.

MÖ 800

Hallstatt kültürü Avrupa'da belirir.

MÖ 800

Chavin de Hauntar kurulur.

MÖ 776

İlk ortak Yunan oyunları Yunanistan'da Olimpiya'da düzenlenir ve her dört yılda bir tekrarlanır.

MÖ 775

Akdeniz'in Yunanlar tarafından kolonileştirilmesi.

MÖ 771

Zhou başkenti doğuya Luoyong'a taşınır, Doğu Zhou dönemi başlar.

MÖ 753

Roma'nın Romulus tarafından kuruluşuna inanılan geleneksel tarih.

MÖ 750

Nubya Kuşit hükümdarları Mısır'a ordular gönderir MÖ 747'de ele geçirir.

MÖ 750

Homeros'un İlyada ve Odysseia destanları yazılır.

MÖ 744

Asur kralı III. Tiglat Pileser'in hükümdarlığı başlar (MÖ 727'ye kadar).

MÖ 722

II. Sargon Asus tahtını ele geçirir (MÖ 705'e kadar).

MÖ 714

II. Sargon Urartu'yu yener ve önemli kutsal alanı Musasir'i yağmalar.

MÖ 705

Asur başkenti Ninova'ya taşınır.

MÖ 701

…Ve Asurlular Yahuda'yı istila eder.

Yazar Ayberk Göktürk

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.