Kategoriler
Ülkeler

Kanarya Adaları: Tarihi, canlıları, dili ve coğrafyası

İspanya’ya bağlı özerk bir topluluk olan Kanarya Adaları, Atlantik Okyanusu’ndaki 7 adadan oluşuyor. En yakın ada Afrika kıtasının kuzey batısından 108 km uzaklıktadır. Topluca Kanaryalar olarak bilinen adaların adı Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria (Büyük Kanarya), Lanzarote, La Palma, La Gomera ve El Hierro'dur. Bugün adalarda 2,2 milyon insan yaşıyor ve topluluk özerkliğini 10 Ağustos 1982’de ilan etti. Başkenti Santa Cru de Tenerife ve yüzölçümü 7.447 km²'dir.

Kanarya Adaları'nın tarihi

Havadan Kanarya Adaları ve konumu.
Havadan Kanarya Adaları ve konumu. (Görsel: Flickr2Commons)

Bir zamanlar Kanarya Adaları'nın asıl sakinleri şu anda asimile olmuş Guançe halkıydı. Guançeler 15. yüzyılda İspanya tarafından fethedilmiş bir Berberi topluluğudur. Romalılar, tarihçi ve yazar Plutarhos ve Gaius Plinius Secundus’un Moritanya Kralı II. Juba'nın yaptığı keşiflerden bahsetmesiyle Kanarya Adaları'ndan haberdar oldu.

Bu yazılarda Kanarya Adaları'ndaki büyük boyutlu köpeklerden bahsettiler. 999 yılında Araplar Büyük Kanarya'ya geldi ve burada ticaret yaptı. 13. ve 14. yüzyıllarda Cenevizli, Portekizli, Mayorkalı ve Fransız denizciler adaları ziyaret etti. 1404 yılında III. Henry’nin emri ile adaların kralı haline gelen Jean de Bethencourt Lanzarote, Fuerteventura ve Ferro (El Hierro) adalarını fethetti.

Moritanya Kralı II. Juba: Roma dünyasında bir Kuzey Afrika prensi.

Gezgin Jean de Béthencourt 1406’nın Aralık ayında Avrupa’ya geri döndü ve buranın idaresini yeğeni Maciot’a bıraktı. 1420 ve 1479 yılları arasında Portekizliler Gomera’yı zor kullanarak kontrol altına aldılar. 1479 yılında ise Alcaçovas Antlaşması ile Kanarya Adaları İspanyol egemenliğine girdi. Adaların geri kalanının fethedilmesi 1946’da tamamlandı. Kristof Kolomb, Amerika'ya giden deniz yolları arasında İspanya'nın vazgeçilmez üssü haline gelen Kanarya Adaları'ndaki dört batı filosunu yenilemiştir. 1936’da General Francisco Franco Kanarya Adaları'nı Milliyetçi İsyan’ın ilk üssü olarak kullandı ve buradan İspanya Fas’ına geçti.

İLGİLİ:  Gürcistan: Dini, dili, ekonomisi, tarihi, yönetim şekli ve iklimi

Kanarya Adaları'nın dili

Adalara özgü ıslık dili Silbo Gomero.

Adalarda İspanyolca’nın farklı bir lehçesi olan Kanarya Adaları İspanyolcası konuşuluyor. Ayrıca takımadalara özgü olan ve artık kullanılmayan eski sözcüklere bakıldığında Portekiz etkileri görülür. Türkiye'de Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'da görülen ıslık dili Kanarya Adaları'ndaki La Gomera bölgesinde Silbo Gomero olarak geçer. Tenerife ve Büyük Kanarya adalarının nüfusu 20. yüzyılda diğer adalardan daha hızla büyüdü.

Kanarya Adaları'nın ekonomisi

Kanarya Adaları'nda tatil.
Kanarya Adaları yılda yaklaşık 10 milyon turist alıyor.

Kanarya Adaları'nda kişi başına GSYİH 2019'da 23.603 $'dı. Turizm, Kanarya Adaları'nda GSYİH'nın %32'sini oluşturuyor. Adalar yılda yaklaşık 10 milyon turist alır. İkinci sırada inşaat var ve GSYİH'nın yaklaşık %20'sini oluşturur. Adalarda başta muz ve tütün olmak üzere Avrupa ve Amerika'ya ihraç edilmek üzere tropikal tarım yapılıyor. Tarım, Kanarya Adaları'nın uzun zamandan süre gelen geçim kaynağı.

Önce şarap ve daha sonra koşineal (kaktüsten elde edilen kırmızı boya pigmenti) üreticiliğine geçildi. Koşineal sentetik boyaya yenilince yerini domates, muz, patates ve diğer sebze ve meyve ekimine bıraktı. Temel mahsul olan muz, İspanya pazarında koruma altındadır. Hükümet üretilen domatesi ihraç ediyor ve yerine tahıl ürünleri satın alıyor. Petrol rafinerisi Kanarya Adaları'nın imalat sanayisidir ve özellikle Santa Cruz de Tenerife'de büyük miktarda ham petrol işleniyor.

Kanarya Adaları turizm endüstrisinden İspanyol Hükümeti'ne yılda 12.000 milyon Avro kazandırıyor ancak tüm ününe rağmen adalarda işsizlik oranı (%32), yoksulluk (%35), şiddetli yoksulluk (%8) ve çocuk yoksulluğu AB'de en kötüsüdür.

Coğrafyası

Ufukta Teide Yanardağı, Garachico kasabası, Tenerife Adası.

Kanarya Adaları fiziksel olarak iki gruba ayrılıyor. Tenerife, Büyük Kanarya, La Palma, La Gomera ve Ferro adalarından oluşan Batı grubu doğrudan derin okyanus tabanından yükselen dağlara sahip. Doğu grubu ise Lanzarote, Fuerteventura ve deniz tabanından 1.400 metre yükseklikte bir denizaltı platosu olan Kanarya Sırtı’nın üstündeki 6 küçük adacığı içine alıyor. Kanarya Adaları milyonlarca yıl önce volkanik patlamalar sonucu oluştu. Batı’daki adaların tümü 1.200 metreyi aşarken, Tenerife’de bulunan Teide Yanardağı 3.718 metrelik uzunluğu ile tüm İspanya toprakları arasında en yükseğidir.

Canlıları

Büyük Kanarya olarak bilinen Gran Canaria adasına özgü skink kertenkelesi.
Büyük Kanarya olarak bilinen Büyük Kanarya adasına özgü skink kertenkelesi.

Kanarya Adaları pek çok eşsiz canlıya sahip. Fotoğrafta görülen çift renkli Büyük Kanarya skink kertenkelesi gibi hayvanların yanı sıra Phoenix canariensis Kanarya Adası'na özgü bir hurma ağacı ve dünyanın en çok yetiştirilen popüler süs ağaçlarından biri.

Kanarya Adaları, 13. ve 14. yüzyıllarda İspanyollar tarafından fethedildiğinde bölgede bazı eşsiz keçiler vardı. Bugün adalarda hala 400.000'den fazla keçi var. Adaya özgü üç tür keçinin ortak atası Paleocanaria'dır. Sütlerinden peynir yapılır.

Kanarya Adaları ayrıca 1405'te Afrika'dan getirilen develere (Camello canario), geniş çaplı bir balina ve yunus nüfusuna, La Palma ve El Hierro dev kertenkelelerine, yalnızca 250 adet kaldığı düşünülen çöl koşarı kuşuna (Cursorius cursor bannermami) ve yine adaya özgü olan Kanarya Adaları Çamı'na (Pinus canariensis) sahip.

İklimi ve bitki örtüsü

Kanarya Adaları
Obrazy, La Gomera.

Kanarya Adaları tüm yıl ılıman iklime sahip olması yönüyle şanslıdır. Adalara alt tropikal bir iklim hakim. Dolayısıyla çok az mevsimsel değişiklik yaşanır. Örneğin Las Palmas ilinde ortalama öğle sonrası sıcaklığı Ağustos ayında 26 dereceyken, Ocak ayında yalnızca 21 dereceye düşer. Kasım ve Aralık ayında yoğunlaşan yıllık yağışlar çok güçlü olmaz. Adaların rüzgar alan kuzeydoğu taraflarında yağış 750 mm’ye ulaşırken geri kalan yerlerde 250 mm’yi aşmaz.

Adaların zengin volkanik toprağı ve ılıman sıcaklığı yüksek bölgelerde bitki örtüsü oluşmasını sağlıyor. Deniz seviyesinden 400 metreye dek sıcak ve kurak iklimlere özgü bitkiler yetişiyor. Bu yüzden Kanarya Adaları'nda sulanarak tarımı yapılan muz, portakal, kahve, hurma, şeker kamışı ve tütün gibi ürünler yetiştirmek mümkün. 400 ile 370 metre arasında ise daha çok Akdeniz İklimi görüldüğünden, burada tahıl, patates ve üzüm üretimi yapılıyor. 730 metreden yüksek yerlerde artık daha soğuk bir iklim vardır ve çoban püskülü, defne ve mersin gibi diğer ağaç türleri yetişir.

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.