Kategoriler
Psikoloji & Beyin

Hüzünlü müzik dinlemek neden keyif verir?

İnsanların, hüzünlü şarkı dinleyerek melankolik duygulara kapılmakta bulduğu tatmin edici bir şey var. Sıradan gibi görünen bu deneyim aslında müzik bilimi tarihindeki en merak uyandıran sorulardan biridir ve psikologlar uzun zamandır cevabını arıyor: İnsanlar neden hüzünlü müzik dinlemekten zevk alır? Bilim adamları buna “zevk veren üzüntü paradoksu” diyor ve bir açıklama getirme arayışı içinde hüzünlü müziğin duygusal ve fiziksel etkilerini araştırırlar.

"Zevk veren üzüntü" paradoksu

Müziği hastalıkları tedavi etmek ve mizacı iyileştirmek için kullanan antik Yunanlılara kadar, müziğin vücut ve beyin üzerinde güçlü bir etkisi olduğu uzun zamandır bilinmekte. Hatta gergin ve endişeli dinleyicilerin depresyon, şaşkınlık ve korku halleri yaratabilen müzik dinlememesi öğütlenir. Hüzünlü müziğin dinleyicinin daha kötü hissetmesini sağladığı açıkken çoğu insan yine de dinlemeden edemez.

İLGİLİ:  Kitap okumanın depresyon üstündeki etkisi

İnsanlar genellikle olumsuz duygusal deneyimlerden kaçınır ancak müzikte ve diğer sanatlarda tasvir edilen üzüntüden sıklıkla zevk alır. Bu paradoks müzik bilimcileri onlarca yıldır şaşırtıyor. Bilim adamları paradoksu araştırmak için birçok farklı yaklaşım denedi. Yöntemlerden biri basittir: İnsanlara farklı müziklerin kendilerini nasıl hissettirdiğini sormak.

2012 yılında yapılan araştırmada katılımcılardan 16 müzik parçasına verdikleri duygusal tepkileri derecelendirmeleri istendi. Sonuçlar ilgi çekiciydi. Hüzünlü müzikler yalnızca olumsuz duygular uyandırmakla kalmamış, üzüntüye ek olarak nostalji, huzur ve merak gibi bir dizi daha olumlu ve estetik duygular da üretmiştir.

İLGİLİ:  Serotonin'in fibromiyalji ve Kronik Yorgunluk Sendromu'ndaki etkisi

İnsan sesine benzemesi

Hüzünlü müziğin ana kollarından çello ve keman insan sesine benzer ses üretir.
Hüzünlü müziğin ana kollarından çello ve keman insan sesine benzer ses üretir.

Duygular yalnızca psikolojik değildir. Bu yüzden müziğe verilen fizyolojik tepkileri de ölçebilirsiniz. 2015 yılına ait başka bir çalışmada bir psikolog ekip katılımcılara melodiler dinletti ve onların cilt iletkenlik seviyesini ve yüz ifadesini ölçtü. Ekip, kasvetli müziğe gösterdiğimiz güçlü fiziksel tepkinin arkasında evrimsel bir neden olduğunu keşfetti: Müzikteki sesli duygusal ifade, “bulaşma mekanizması” denilen empatik bir tepkiyi harekete geçiriyor. Keman ve çello bu yüzden kulağa özellikle hüzünlü geliyor çünkü insan sesine benzerler.

Müzik ve duygu elbette inanılmaz derecede öznel deneyimler. Bu yüzden hüzünlü müzik dinlemenin arkasındaki paradoks biraz karmaşıktır ve birkaç cevabı var. Bu psikolojik açıklamalar şöyle sıralanır: Çözülme (varoluşta veya düşüncede kopukluk), emilim (bir düşüncenin içinde kaybolma), fanteziye yatkınlık (gerçeğin dışında hayaller kurma), empati ve ruminasyon (düşüncelerin durmadan tekrar etmesi). Hüzünlü müzikten zevk almanın bu duygusal ve evrimleşmiş özelliklerin birleşimindeki bireysel farklılıklardan geldiği düşünülüyor.

İLGİLİ:  5-HTP nedir? Yararları ve kullanım önerileri

Örneğin, "estetik" bir deneyim sonucu oluşan negatif duyguların (müzik gibi), beyindeki hoşnutsuzluk devrelerini engellediği düşünülmektedir. Bu engellemeye dissosiyatif yanıt deniliyor; kopma, ayrılma demektir. Patolojik (hastalık) olmayan ayrışmaya güçlü yatkınlığı olanlar, hoşnutsuzluk hissetmeden hüzünlü müzik dinleyebiliyor. Bu yüzden bir dahaki sefere hüzünlü müzik dinleme dürtüsü hissettiğinizde karşı koymayın. Biraz hüzün büyük bir keyif getirebilir.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.