Kategoriler
Bilim & İnsan

Mavi göz nasıl ve ne zaman ortaya çıktı?

Tüm mavi gözlü insanlar tek bir ortak ataya sahipler. Bugün gezegende yaşayan tüm mavi gözlü insanların göz rengi 6.000-10.000 yıl önce tek bir kişide gerçekleşen genetik mutasyondan geliyor. Kahverengi gözün maviye mutasyonu, ne pozitif ne de negatif bir mutasyondur. Tıpkı saç rengi, kellik, çiller ve benler gibi, insanın hayatta kalma şansını ne artıran ne de azaltan bir mutasyon. Peki tüm insanlar kahverengi gözlüyken neden aniden mavi gözlü bir insan ortaya çıktı?

Mavi göz rengi neden ortaya çıktı?

Mavi göz rengine yol açan bu mutasyon yaklaşık 6.000 ila 10.000 yıl önceki Neolitik dönemde muhtemelen kuzey batı Karadeniz bölgesinde meydana geldi. Bu dönemde Avrupa'nın kuzey kesiminde büyük bir tarımsal göç yaşanmıştı. 10.000 yıl önce Dünya'da mavi gözlü kimse yokken şimdi Avrupalıların yüzde 20 veya 40'ı mavi göze sahip. Mavi gözün neden özellikle kuzey Avrupa ve güney Rusya nüfusu arasında yayıldığı bir yana nasıl ortaya çıktığı bile bilinmiyor. Yine de bazı teoriler var:

İLGİLİ:  Denizyıldızı nasıl görüyor: Gözleri var mı?

Cinsel seçilim teorisi

Güçlü bir teoriye göre mavi gözlü insanlar kahverengi gözlü insanlardan daha çekiciydiler ve bu yüzden cinsel seçilimde öne çıktılar. Böylece daha fazla çocuk sahibi oldular. Yani mavi göz geni insanın soyunu sürdürme şansını artırdı. DNA birçok insanın düşündüğü gibi stabil değildir. Mutasyonlar her daim gerçekleşir ve sadece avantajlı özellik sunanlar sonraki soya aktarılır. Mavi göz mutasyonu kesinlikle bu tanıma uyuyor.

D vitamini teorisi

D vitamini teorisine göre yüksek rakımlara çıkan insanlar yazın gündüzün uzun saatlerinde veya kışın kısa saatlerde daha az güneş ışığı almaya başladı. D vitamini üretmek için güneş ışığına duyulan ihtiyacın açık renkli tenle birlikte mavi gözün evrimini tetiklediği düşünülür.

Ancak açık renkli irisin, koyu renkli iristen daha fazla ışık aldığına veya düşük ışıkta daha iyi görmeyi sağladığına dair bilimsel kanıt yoktur. Daha da önemlisi mavi gözün koyu ciltten önce geliştiğine dair bulgular var. 7000 yıl önceye ait bir diş fosilinde tam olarak buna rastlandı. İspanya'da bulunan bu La Brana 1 fosilinin gen testi, kişinin siyah tenli ve siyah saçlı olmasına rağmen mavi gözlü olduğunu göstermiştir. Yani açık ten ile mavi göz bir arada gelişmemişti.

İLGİLİ:  Aktif karbon nedir: Ne işe yarar ve nasıl elde edilir?

Tüm mavi gözlüler tek bir kişinin DNA'sını taşıyor

İnsanların göz rengi iristeki melanin miktarına göre kahverengi ve yeşil arasında değişir. Ancak mavi gözlü bireylerin gözlerindeki melanin miktarı sadece küçük bir farklılığa sahip. Tüm mavi gözlü erkekler ve kadınlar DNA'nın göz renginden sorumlu kısmında neredeyse tamamen aynı genetik diziyi taşıyor. Yani hepsi aynı anahtarı DNA'daki aynı noktadan miras almışlar. Bu da tüm mavi gözlü bireylerin tek bir aynı ata bireyden geldiğini gösteriyor. Aksine kahverengi gözlü bireylerde DNA'da melanin üretimini kontrol eden alanda önemli bireysel farklılıklar vardır. Yine kızıl saç geni için de aynı çeşitlilik söz konusu.

İLGİLİ:  1870 - 1950 yıllarında alınan garip ve ilgi çekici patentler

Mavi gözün genetik mutasyonu nedir?

Göz rengimizin yaklaşık yüzde 74'ü kromozom 15'teki OCA2 adlı bir gen tarafından belirleniyor. Bu gen aynı zamanda saç ve cilt rengine katkıda bulunur, ancak çok daha az ölçüde.

Tüm insanların gözleri başta kahverengiydi. Ancak kromozomlarımızdaki OCA2 genini etkileyen bir genetik mutasyon, kahverengi göz üretme yeteneğini kelimenin tam anlamıyla "kapatan" bir "anahtar" meydana getirdi. OCA2 geni, saçımıza, gözlerimize ve cildimize renk veren melanin pigmentinin üretiminde rol alan P proteinini kodluyor.

Bununla birlikte OCA2'ye bitişik gende bulunan bu "anahtar", geni tamamen kapatmıyor, aksine eylemini sınırlayarak iristeki melanin üretimini azaltıyor. Böylece kahverengi gözü maviye "seyreltiyor". Dolayısıyla anahtarın OCA2 üzerindeki etkisi oldukça özeldir. Eğer OCA2 geni tamamen yok edilmiş veya kapatılmış olsaydı, insan saçında, gözünde veya ten renginde melanin olmaz ve herkes albino insana dönerdi.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.