Kategoriler
Hayvanlar

Kılıç dişli kaplan (Smilodon): Aslında kaplan bile değil

Kılıç dişli kaplan, kılıç dişli kedi veya kılıç dişli arslan isimleriyle bilinen Smilodon en ünlü tarih öncesi hayvan ve en bilinen kılıç dişli kedidir. Bu hayvanlar milyonlarca yıl önce Pleistosen döneminin Buzul Çağı'nda yaşadı. Bazı türleri bugünkü kaplandan çok daha büyüktü. Bıçak benzeri köpek dişleri ve günümüz kedilerini andıran çevik fiziği ile kılıç dişli kaplan Buzul Çağı'nın en ikonik hayvanları arasında. Soyu tükenmiş Smilodon cinsine ait kılıç dişli kaplanlar Amerika, Asya, Afrika ve Avrupa'da yaşadılar. Dünya'nın değişen koşulları ve insan kaynaklı etkenler sonucu yalnızca 10.000 yıl önce yok oldular.

Kılıç dişli kaplanlar

Kılıç dişli kaplanın iskelet analizi özellikle kafatasının modern arslana benzediğini gösterir. Tarih öncesi çağda birden fazla kılıç dişli kaplan türü vardı: Smilodon gracilis, Smilodon populator ve Smilodon fatalis. En büyüğü ve güçlüsü, bugünkü Afrika arslanının iki katı olan Smilodon populator'dır. Populator 400 kg'a dek büyüdü ve dişi 30 cm'e ulaştı. Boyu 2,5 metreydi.

  • Ağırlığı: 55-400 kg
  • Diş uzunluğu: 25-30 cm
  • Ömrü: 20-40 yıl
  • Boyu: 150-250 cm
  • Beslenme: Geyik, bizon ve yünlü mamut gibi büyük hayvanlar.
  • Karşılaştığı tehlikeler: İnsanlar, iklim değişikliği ve yiyecek kıtlığı

Neden uzun dişler?

Smilodon'un uzun dişlerinin daha iyi avlanmayı sağladığı açıktır. Bazı paleontologlar ağızlarını genişçe açarak büyük avlara tutunduklarını düşündüler. Ancak uzun dişleri kırılgandır ve bu hareketin dişi kırması gerekirken, kırık dişli Smilodon fosili nadirdir. Smilodon bu yüzden kemiğin daha az olduğu karın veya boğaz gibi yumuşak bölgeleri hançerleyerek saldırırdı. Dişiyle öldürücü darbeyi indirir ve daha sonra avının ölmesini beklerdi.

İLGİLİ:  Bazı kuşlar neden yürümek yerine zıplıyor?

Aslında kaplan değiller

Kılıç dişli ile modern kedilerin atası 20 milyon yıl önce birbirinden ayrıldı.
Kılıç dişli ile modern kedilerin atası 20 milyon yıl önce birbirinden ayrıldı. (A.D. Rincón et al/J. of Vertebrate Paleo. 2011.)

Smilodon'lar için kılıç dişli kaplan desek de aslında kaplan veya diğer kedilerle yakın akraba değiller. Hatta kaplanın atası olan Miyasid ile yakın dönemde yaşadılar.

Smilodon'lar Feliformia denilen kedimsiler kategorisinde yer alıyor. Kaliforniya'daki La Brea katran çukurunda bulunan 100.000'den fazla kılıç dişli kaplan kemiği bu hayvanların bugünkü arslandan yaklaşık 30 cm kısa ancak 2 kat ağır olduğunu gösteriyor. Ayrıca arslanın ve çitanın koşarken denge sağlayan uzun kuyruğunun aksine Smilodon kısa kuyrukluydu. Yani arslan, çita ve leopardan farklı olarak Smilodon avını uzunca kovalayan bir hayvan değildi. Pusuya yatar ve avının yaklaşmasını beklerdi.

Arslanlar gibi grup halinde yaşadı

Katran çukurlarında yaşamın bu illüstrasyonunda korkunç kurtlar ve kılıç dişli bir kedi bir mamut leşi için kavga ediyor.
Katran çukurlarında yaşamın bu illüstrasyonunda korkunç kurtlar ve kılıç dişli bir kedi bir mamut leşi için kavga ediyor. (Robert Bruce Horsfall/Wikimedia Commons)

Smilodon yaklaşık 10.000 yıl önce Geç Pleistosen çağında yok olan oldukça yeni bir tür olmasıyla şaşırtıcıdır. Bu hayvanlar tüm dünyaya yayıldı ancak en çok kuzey ve güney Amerika'da yaşadı ve çalı, orman, otlak ve ovaların yakınında avlandı.

La Brea çukurunda bulunan kemiklerde ciddi ezilme, çatlak ve eklem iltihabı örnekleri vardır. Ancak kemiklerde önemli iyileşme izleri de bulunur ve kötürüm olanların bile uzun süre yaşadığı görülmüştür. Çünkü arslanlar gibi gruplar halinde yaşıyor ve birbirlerini kolluyorlardı. Anneler yavruları yıllarca yanında tuttu. Yalnız avlanan günümüz kaplanından farklıdır.

İLGİLİ:  Rakun köpeği (Nyctereutes procyonoides) ve özellikleri

Bazı fosillerdeki Smilodon diş izleri arslanlar gibi birbirlerine karşı agresif olduklarını da gösteriyor. Yine boğazdaki hyoid (dil kemiği) güçlü şekilde kükrediklerini kanıtlar. Kılıç dişli kaplanlar çoğunlukla bahar ayında çiftleşti ve gebelikleri 8 aydı.

Ne avladı?

Dişini geçirebileceği her şeyi hedefledi.
Dişini geçirebileceği her şeyi hedefledi. (Wikimedia Commons)

Kılıç dişli kaplan büyük otçulları avlayarak hayatta kaldı. Bu etçil organizmaların fosil kalıntıları ve uzun köpek dişlerinin anlattığı üzere deve, bizon, mastodon (soyu tükenmiş bir mamut), yünlü mamut, geyik, yer tembel hayvanı ve at gibi büyük avları hedef aldılar. Büyük, delici dişleri ve bitki örtüsünün içinde pusuda bekleme taktiği sayesinde avın ne kadar büyük olduğu çoğu zaman önemli olmadı. Aynı zamanda ren geyiği, pekari, geyik, tapir, prong öküz ve kapibara leşleriyle beslendi.

Ne zaman yaşadı?

Kılıç dişli kaplanlar Nimravidae veya onun alt ailesi olan Machairodontinae'ye aittir. Fosil kayıtlara göre Nimravidae ailesi 37'den 7 milyon yıl önceye dek yaşadı ve kedigillerle uzaktan akrabaydı. Machairodontinae ise 12 milyon yıl önce ortaya çıktılar ve henüz 10.000 yıl önce yok oldular. Bu aileye kılıç dişli kediler deniyor ve içinde Smilodon'un yanı sıra Homotherium ve Meganteron cinsleri var.

Açık ara en büyük Smilodon türü olan populator sadece Güney Amerika'da yaşarken daha küçük fatalis ile en küçük gracilis Kuzey Amerika'da yaşadı. Fosil kayıtlarına göre gracilis, populator ve fatalis'in atası olabilir.

Miyosen ve Pliyosen çağları boyunca (23 milyon ila 2,6 milyon yıl önce) Kuzey Amerika ve Avrupa'da bulundular. Pliyosen zamanlarında Asya ve Afrika'ya yayıldılar. Pleistosen sırasında Güney Amerika'da da yaşadılar.

İLGİLİ:  Sıra dışı Fossa hayvanı (Cryptoprocta ferox)

Smilodon'ların farkları

Smilodon türleri
Üç tür arasındaki boyut farkı. (Wikimedia Commons)

Türler daha çok boyut ve habitat olarak birbirinden ayrılıyor. Tüm kılıç dişli kaplanlar ağızlarını 120 derece gibi muazzam oranda açabiliyordu. Isırığı bir arslandan zayıf olsa da uzun, delici dişleri sayesinde bunun önemi görece azdı. Uzun kalkaneus (ayaktaki en büyük kemik) fosilinden anlaşıldığı gibi üç tür de kütlesine göre iyi zıplayıcıydı. Pusudan aniden kalkıp avın üstüne zıplamak yararlı bir özellik olmalı.

Kılıç dişli kaplanlar nasıl yok oldu?

Soyları yaklaşık 12.000 yıl önceki Son Buzul Çağı sırasında tükendi. Bu konuda bazı kuramlar var: İlk ve en etkili kuram iklim değişikliğinden kaynaklı av sayısında azalmadır. Bununla birlikte insanlarla beraber yaşadıklarından onlar tarafından avlanmış olabilirler. Ayrıca insanlar habitatlarına zarar vermiş olabilir veya avlarını tüketmiş olabilir.

Kaliforniya, Los Angeles kent merkezindeki La Brea Katran Çukurları'ndan bulunan binlerce Smilodon fatalis fosili, bu hayvanların kapana kısılmış diğer hayvanları avlamaya çalışırken katranda sıkışıp öldüğünü göstermiştir.

20 milyon yıl önce yaşamış Hoplophoneus

Hoplophoneus iskeleti
Hoplophoneus iskeleti. (Wikimedia Commons)

Kedigiller ailesinden Hoplophoneus bir başka kılıç dişli kedidir. Smilodon'dan 20 milyon yıl önce Oligosen'de yaşadı. Yukarıdaki fotoğrafta hayvanın kafatası ve delici dişi görülüyor. Delici diş sert kavislidir ve uç kısmı alt çenedeki yuvaya yerleşir. Bu yapı kılıç dişli hayvanlarda yaygınken Smilodon böyle değildir. Dişi yalnızca 15 cm olduğundan Smilodon'dan küçük hatta vaşak kadar olduğu anlaşılıyor. Bu da ev kedisinin 1,5-2 katı demek.


Kaynakça ve ek bilgiler:

  • Nationalgeographic.com/magazine/article/saber-toothed-cats-were-surprising-heavyweights
  • Carroll, R.L. 1988. Vertebrate Paleontology and Evolution. W.H. Freeman & Co., New York.
  • Mestel, R. 1993. Saber-toothed tales. Discover, April, pp. 50-59.
  • Radinsky, L., and S. Emerson. 1982. The late, great sabertooths. Natural History 91(4).

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.