Kategoriler
Bilim & İnsan

Beyin sisi nedir? (Bilinç bulanıklığı)

Beyin sisi, kişinin kendisini dağınık ve zihinsel olarak yavaşlamış hissettiği durumları ifade eden günlük dilden doğmuş bir terim. Terim ('Brain Fog'), kronik yorgunluk sendromu olan kişilerden kemoterapi gören hastalara (bazen kemobeyin denir) ve menopoza geçiş yapan kadınlara dek birçok grubu içeriyor. Beyin sisi veya bilinç bulanıklığı, tıbbi araştırmalarda bilişsel (yani zihinsel) güçlük yaşamayı ifade ederken bolca kullanılır. Sersemlemiş ve unutkan hale gelinen, odaklanmakta güçlük yaşanan ve kazaya eğilimli olunan o günlerin nedeni büyük olasılıkla beyin sisidir.

Beyin sisinin nedeni

Beyin sisi her şeyi kapsayan bir terim olduğundan pek çok olası nedeni var. COVID-19 bile bunun içinde ve teorilere göre SARS-CoV-2 virüsü beyne ulaşarak beyin işlevine müdahale ediyor ve beyin sisine neden oluyor.

Benzer şekilde, kemoterapide kullanılan ilaçların beyin üzerinde zararlı fiziksel etkiye sahip olarak beyin sisine yol açtığına dair kesin olmayan bulgular var. Menopoz tarafında ise hormonal değişikliklerin beyin işlevlerini etkilediği ve beyin sisine neden olduğu düşünülüyor.

İLGİLİ:  Andromeda galaksisi: Keşfi, özellikleri ve önemi

Bununla birlikte bilinç bulanıklığının veya beyin sisinin duygusal ve sosyal nedenleri olduğu da açık. Örneğin, birçok insan pandeminin getirdiği karantina hali ve bu süreçteki kişisel sorumluluğun yoğunluğu nedeniyle yorgun ve dikkati dağılmış hissettiğini bildirmiştir.

Aynı şekilde kemobeynin ana nedenlerinden birinin hastalık ve tedavi ile mücadelenin yarattığı stres olduğu düşünülüyor. Menopoz söz konusu olduğunda ise zayıf uykunun etkileri veya yaşamın zorlu bir evresinden geçmenin getirdiği stres gibi beyin sisine yapılan dolaylı katkılar var.

Hamilelik sırasında yaşanan beyin sisinin nedeni içinse, bilinç bulanıklığıyla ilgili yoğun görüşlerin yükselttiği beklenti gösterilir. Yani sosyal etkiler beyinde nosebo etkisine (olumsuz plasebo etkisi) yol açıyor olabilir.

Beyin sisinden kurtulmak

Beyin sisinin nedeni beyin üzerindeki doğrudan fiziksel etkilerse bununla başa çıkmanın en etkili yollarından biri anımsamayı kolaylaştıracak hatırlatıcılar ve planlayıcılar kullanmak oluyor.

İLGİLİ:  Neonatoloji (Yenidoğan Bilimi) ve Gerontoloji (Yaşlılık Bilimi)

Yaşadıkları beyin sisinin daha çok psikolojik veya durumsal nedenler olabileceğini düşünenlerin çoklu görev yapmayı bırakması önerilir. Örneğin iş sorumluluklarını ebeveynlikle dengelemeye çalışmak aşırı sorumlu hissettirebilir ve fazladan çaba yorucu gelecektir. Tek seferde tek bir zorluğa veya sorumluluğa odaklanmak, beyin sisini temizlemeye yardımcı oluyor.

Buna benzer şekilde, çok fazla alkol ve fast food yemekten kaçınmak gibi temel yaşam tarzı değişiklikleri zihinsel uyanıklığı artıracaktır. Beynin en iyi şekilde çalışması için enerjiye, doğru beslenmeye, demire ve B-12 vitaminine ihtiyacı var. Kötü beslenmek ve düşük B-12 düzeyi, zayıflayan hafızaya ve puslu düşüncelere neden olabiliyor.

İyi uyku düzenine sahip olmak da beyin sisini azaltıyor. Tıpkı düzenli yatma rutini oluşturmak ve akşam çok geç saatlerde çalışmaktan veya kafein içmekten kaçınmak gibi. Rahatlamaya ve gevşemeye yeterli zaman ayırmak veya hızlı bir şekerleme yapmak zihni boşaltmanıza yardımcı olacaktır.

İLGİLİ:  John Michell: 1700'lerde kara deliği keşfeden taşra papazı

Ruh halimiz daha iyiyken kısmen daha enerjik ve motive hissettiğimizden performansımız artıyor. Yani ruh halini iyileştiren her şey beyin sisini geçirmeye yararlı. Tıpkı bir arkadaşla sohbet etmek üzere buluşmak veya kırsalda yürüyüşe çıkmak gibi zihinsel bulanıklık için pek çok çözüm var.

Egzersiz bilinen en iyi ruh hali güçlendiricilerden biri. Eğlenceli ancak aşırı zor olmayan orta düzeyde egzersiz beyin sisini geçirmeyi sağlayabilir. Özellikle koşmak, zihinsel işlevi optimize etmenin ve beyin sisini temizlemenin önemli bir yolu. Özünde kontrolü içeren dövüş sanatlarının bilişsel işlevi yükselttiği biliniyor.

Beyin sisini geçirmenin çeşitli yolları var. Ancak zevk alınan ve kalbi hızlandıran her aktivite muhtemelen bu bilinç bulanıklığı hissini gidermeye yardımcı olacaktır.


Kaynakça ve ek bilgiler:

  1. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13697137.2021.1942700
  2. https://link.springer.com/article/10.3758/s13414-014-0719-y

Yazar Ayberk Göktürk

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.