Kategoriler
Tarih & Kültür

Cadılar Bayramı: Kökeni, tarihi ve Halloween adı

Cadılar Bayramı ve onun geleneklerinin çoğu en az 2000 yıl öncesine, Kelt Samhain festivaline uzanıyor. Elbette Cadılar Bayramı o zamandan beri büyük oranda değişti. Ancak Antik Britanya ve İrlanda'daki bu 31 Ekim günü eğlence ve uçarılıktan fazlasıydı. Cadılar Bayramı'nın tarihi, bize bu bayramın yüzyıllardır aynı biçimde kutlanmadığını ve anlamının zamanla değiştiğini gösterir. Keltler için yaz ile kış, yaşam ile ölüm ve dünyevi alem ile yeraltı dünyasındaki ayrımaya işaret eden bir mevsim geçişiydi.

Cadılar Bayramı'nın kökeni

Samhain festivali hasat zamanından sonraki soğuk, verimsiz aylardan önce kutlandı. Keltler için kışın başladığının haberi olan doğaüstü bir dönemdi. Zira insan ve ruh dünyalarını ayıran duvarın kalktığına inandılar. Mistik bir höyük olan sidh'den dışarı çıkan banshee ve elf gibi ürkütücü canlılar kırsal alanlarda dolaşmaya başlıyordu.

Ayrıca yeraltından gelen hayaletlerin geçici olarak canlıların dünyasında gezdiği düşünülüyordu. Halk bu ruhları savuşturmak için dev ateşler yaktı. Ayrıca dikkat çekmemek için hayvan derisi ve maskeler giydiler ve yeraltından gelenleri yatıştırmak için yiyecekler bıraktılar. Doğayla bütünleşmiş Kelt rahipleri olan Druid'ler, Samhain'in geleceğe dair kehanette bulunmayı sağlayan özel bir dönem olduğuna da inanıyordu. Evrenin normal işleyişinin saptığı bir zaman.

İLGİLİ:  Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi

Romalılar MS 43'te Kelt bölgelerinin çoğunu ele geçirdi. 400 yıllık yönetimlerinde bazı Roma festivalleri Keltlerin Samhain festivali ile birleşti. Bugün Cadılar Bayramı'nda yapılan elma yakalama oyunu, sembolü elma olan Roma tanrıçası Pomona'dan gelirken, Feralia adlı Roma festivali ile her Ekim sonunda ölmüşler anılmaya başlandı.

Şaşırtıcı olmayan biçimde bugün birçok dindar Hıristiyan Cadılar Bayramı'nı şeytani görmeye devam eder. İronik olansa "Cadılar Bayramı" adı aslında bir Katolik anmasından gelir. Papa IV. Boniface MS 13 Mayıs 609'da Roma'da bulunan bir Pantheon'u kiliseye çevirdi ve bunu yaparken, "azizleri ve şehitleri onurlandırma zamanı" dediği bir anmayı da başlattı; adı sonraları Azizler Günü oldu.

8. yüzyıla gelindiğinde Papa III. Gregory, Pagan kültürünü biraz daha bastırmak için bu kutlamanın tarihini Samhain ile kesişecek biçimde güncelledi. Kilise Avrupa'ya yayıldıkça Paganizm gibi yerel kültürlerin kutlamalarını bozmuş ve asimile etmiştir.

Halloween adının ortaya çıkışı

cadılar bayramı

1 Kasım tarihi, "kutsallar" anlamına gelen eski bir terim olan "hallow'lar" yani azizlere adanırken, ondan önceki gece olan 31 Ekim "All Hallows' Eve" oldu. Bu ad zamanla "Halloween" (bugünkü Cadılar Bayramı) biçiminde kısaldı. Birkaç yüzyıl sonra 2 Kasım günü, ölmüşleri hatırlama günü olarak "Tüm Ruhlar Günü" ilan edildi. Bu Hıristiyan kutlamaları, Keltlerin uzun süredir yılın aynı zamanında sürdürdüğü uygulamalarını bastırmış oldu.

İLGİLİ:  Kurt adam: Tarihi kökeni, söylenceler ve duruşmalar

Ancak Samhain'in etkisi bu Hıristiyan kutlamalarından tümüyle kaybolmadı. Keltlerin uyguladığı birçok şey bugün de var. Orta Çağ süresince yeni ritüeller eklenmişse de, ateş törenleri ve maskeli balolar değişmedi.

Şeker mi şaka mı?

Örneğin, "şeker mi şaka mı", Orta Çağ'daki "ruh bulma" ritüeline uzanan bir kökene sahip. Yoksul insanlar kapıları çalar ve yiyecek karşılığında (genelde “ruh keki” olur) arafta kalmış ruhlara dua etmeyi teklif ederdi. Bunu yaparken genelde içine mum yerleştirilmiş delikli turp veya balkabağı taşıdılar.

Özellikle İrlanda ve İskoçya'da bu uygulama sonraki yıllarda bazı haylaz eğlence düşkünlerini sokağa çekmiştir. Bu gençler bazı sevilmeyen veya şanssız komşularına ürpertici şakalar yaptı. Yaygın inanılan bazı kötü ruhları taklit etmek için bacaları tıkamak, tarladaki sebzeleri etrafa saçmak, kapıları vurmak ve atları rahatsız etmek gibi şeyler yaptılar.

İLGİLİ:  Bizans İmparatorluğu

Bugünkü Cadılar Bayramı

Katolik, Pagan ve de laik Cadılar Bayramı uygulamaları bugün harmanlanmış durumda. 19. yüzyıl sonu ila 20. yüzyıl başında Amerika'ya yerleşen milyonlarca İrlandalı, Cadılar Bayramı'nı Batı topraklarına tanıttı.

Elbette herkes bu eğlenceyi sıcak karşılamadı. Dindar Püritenler Cadılar Bayramı'nı Deccal ile ilişkilendirdiler. Diğer sakinler ise kabadayılık, vandalizm ve biraz şiddet doğurmasından yakındı. Sonuç olarak o "eşek şakaları" bir son buldu ve yerini bugün sık duyulan daha efendi "şeker mi şaka mı" yöntemi aldı.

Cadılar Bayramı yeni sektörler doğurmuştur. Özellikle şekerleme, kostüm ve süslemelere dair bazı büyük iş fırsatları oluştu. Bir zamanların hasat festivali ve ölüler için ağıt zamanı olan 31 Ekim, bir tüketici bayramına dönüşmüştü. Bayramın en popüler olduğu ABD'de insanlar kostüm ve yiyeceklere her yıl 10 milyar dolar harcama yapar.

Modern Cadılar Bayramı hala 2000 yıllık Samhain festivali dahil önceki biçimlerinden izlere sahip. Bu bayramı uygulayanlar onu günümüze dek taşımış insanların inançlarına ve dünya görüşlerine saygı sunmuş oluyor.


Yazar Ayberk Göktürk

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.