Kategoriler
Yeryüzü & Tabiat

Mammatus bulutu: Gökyüzünden sarkan dev keseler

Mammatus bulutları gezegende görebileceğiniz en garip bulut oluşumlarından biridir. Sözcük Latince "meme" demek olan mamma sözcüğünden geliyor. Dengesiz atmosfer koşullarında ve genellikle fırtınalı havalarda ortaya çıkıyorlar. Nasıl oluştukları tümüyle kavranamadı ancak bazı bilim insanları süblimleşmenin mammatus bulutu oluşumunda rol oynadığına inanıyor. Yani buzun sıvıya dönüşmeden doğrudan buhara dönüşmesi süreci mammatus bulutuna neden olur.

Mammatus bulutu nasıl oluşuyor?

Mammatus bulutları

Bu bulutların adı görünüşlerinden geliyor. 1894'te William Clement Ley onları inek memelerine benzeterek adlandırdı. Mammatus, nemli havanın kuru havaya doğru batmasıyla oluşuyor. Bulutun oluşması için batan havanın etrafındaki havadan soğuk olması ve yüksek sıvı su veya buz içermesi gerekir. Aslında baş aşağı duran bulutlardır. Nadirlerdir ancak Türkiye gibi dünyanın her yerinde oluşabilirler.

Havadaki güçlü yukarı yönlü akım, yağış içeren nemli havayı bulutun tepesine doğru taşıdığında havanın yatay biçimde yayılmasına (momentum kaybından dolayı) ve örs bulutuna bağlanmasına neden oluyor. Bu yüksek nemli yoğun parçacıklar çevredeki havadan daha yoğun olduğundan yeniden batmaya başlar.

Bu alçalma hareketindeki sürtünme hava sıcaklığında artışa neden olarak parçacıkların buharlaşmasını sağlar ve alçalan havayı çevredeki havadan daha soğuk hale getirir. Böylece havanın yoğunluğu artar ve alçalma devam eder. Sonuç olarak mammatus bulutu dediğimiz gökyüzündeki büyüleyici kese benzeri desenler oluşmuş olur.

Yarı saydam keseler

Mammatus bulutu

Sarkık keselerle kaplı görünen mammatus bulutları batan havayla oluşan nadir bulutlardan biridir (çoğu bulut yükselen havayla oluşur). Mammatus en çok kümülonimbus bulutunun alt tarafında oluşur ancak sirrokümülüs, altostratüs, altokümülüs ve stratokümülüs bulutlarında görülebilirler.

Her kese yaklaşık 10 dakika içinde yok oluyor ancak tüm mammatus 15 dakika ila 1 saat havada kalabilir. Güneş özellikle gün batımında gökyüzünde alçaldığında yarı saydam keselerin daha belirgin ve etkileyici görünmesini sağlıyor. Genellikle buzdan oluşurlar, ancak buz ve sıvı su karışımı veya neredeyse tamamen sıvı sudan oluşabilirler.

Mammatus bulutu neyin habercisi?

Mammatus bulutu

Eğer batan hava büyük su damlaları ve kar kristalleri içerirse oluşan mammatus daha uzun ömürlü olur. Çünkü daha büyük parçacıkların buharlaşması daha fazla enerji gerektirir. Bulut damlacıkları bir noktadan sonra buharlaştığında mammatus bulutu dağılır. İnsanlar alçalma özelliği nedeniyle mammatus bulutunun kasırga habercisi olduğuna inansa da doğru değildir. Gök gürültülü fırtınayla ilişkililer ancak mutlaka şiddetli havanın habercisi değiller.

Mammatus bulutunun yeterli miktarda buz kristali içerdiğinde dolu fırtınasına yol açabildiği düşünülüyor. Ayrıca alçakta uçan pilotlar rotalarında mammatus bulunuyorsa uçuşu erteleyebilir.

Merak edilen sorular

Mammatus bulutları neyin habercisi?

İnsanlar alçalma özelliği nedeniyle mammatus bulutunun kasırga habercisi olduğuna inansa da aslında doğru değildir.

Mammatus bulutları neden olur?

Mammatus, nemli havanın kuru havaya doğru batmasıyla oluşuyor. Bulutun oluşması için batan havanın çevredeki havadan soğuk olması ve yüksek sıvı su veya buz içermesi gerekir.

Mammatus bulutunun yüksekliği nedir?

4000 metre yükseklikte bulunup hücreler yüksekliği 500-700 metre arasında değiştirebilir.

Yazar Berkay Alpkunt

Bilim ve doğa tarihi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları arasında popüler teknoloji ve coğrafya yer alıyor. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.

Arşivi görüntüle