Kategoriler
Yeryüzü & Tabiat

Mammatus bulutu: Gökyüzünden sarkan keseler

Mammatus bulutları gezegende görebileceğiniz en garip bulut oluşumlarından biridir. Sözcük Latince "meme" demek olan mamma sözcüğünden geliyor. Dengesiz atmosfer koşullarında ve genellikle fırtınalı havalarda ortaya çıkıyorlar. Nasıl oluştukları tümüyle kavranamadı ancak bazı bilim adamları süblimleşmenin rol oynadığına inanıyor. Yani buzun sıvıya dönüşmeden doğrudan buhara dönüşmesi süreciyle.

Nasıl oluşuyor?

Bu bulutların adı görünüşlerinden geliyor. 1894'te William Clement Ley onları inek memelerine benzeterek adlandırdı. Mammatus, nemli havanın kuru havaya doğru batmasıyla oluşuyor. Bulutun oluşması için batan havanın etrafındaki havadan soğuk olması ve yüksek sıvı su veya buz içermesi gerekir. Aslında baş aşağı duran bulutlardır. Nadirlerdir ancak Türkiye gibi dünyanın her yerinde oluşabilirler.

İLGİLİ:  Downburst ve microburst nedir ve nasıl oluşur?

Havadaki güçlü yukarı yönlü akım, yağış içeren nemli havayı bulutun tepesine doğru taşıdığında havanın yatay biçimde yayılmasına (momentum kaybından dolayı) ve bir örs bulutuna bağlanmasına neden oluyor. Bu yüksek nemli yoğun parçacıklar çevredeki havadan daha yoğun olduğundan yeniden batmaya başlar.

Bu alçalma hareketindeki sürtünme hava sıcaklığında artışa neden olarak parçacıkların buharlaşmasını sağlar ve alçalan havayı çevredeki havadan daha soğuk hale getirir. Böylece havanın yoğunluğu artar ve alçalma devam eder. Sonuç olarak mammatus dediğimiz gökyüzündeki büyüleyici kese benzeri desenler oluşmuş olur.

İLGİLİ:  Avustralya ve Yeni Zelanda'nın bitki zenginliğinin keşfi

Yarı saydam keseleri

Sarkık keselerle kaplı görünen mammatus bulutları batan havayla oluşan nadir bulutlar arasında (çoğu bulut yükselen havayla oluşuyor). Mammatus en çok kümülonimbus bulutunun alt tarafında oluşur ancak sirrokümülüs, altostratüs, altokümülüs ve stratokümülüs bulutlarında görülebilirler.

Her kese yaklaşık 10 dakika içinde yok oluyor ancak tüm mammatus 15 dakika ila 1 saat havada kalabilir. Güneş özellikle gün batımında gökyüzünde alçaldığında yarı saydam keselerin daha belirgin ve etkileyici görünmesini sağlıyor.

Eğer batan hava büyük su damlaları ve kar kristalleri içerirse oluşan mammatus daha uzun ömürlü olur. Çünkü daha büyük parçacıkların buharlaşması daha fazla enerji gerektiriyor. Bulut damlacıkları bir noktadan sonra buharlaştığında mammatus bulutu da dağılır. İnsanlar mammatus bulutunun alçalma özelliği nedeniyle kasırga göstergesi olduğuna inansa da doğru değil. Gök gürültülü fırtınayla ilişkililer ancak mutlaka şiddetli havanın habercisi değiller.

İLGİLİ:  Arılar neden önemlidir?

Mammatus bulutunun yeterli miktarda buz kristali içerdiğinde dolu fırtınasına yol açabildiği düşünülüyor. Ayrıca alçakta uçan pilotlar rotalarında mammatus bulunuyorsa uçuşu erteleyebilir.


Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.