Kategoriler
Bilim & İnsan

En büyük bakteri bir sinekten daha uzun

Birkaç tür hariç bakteriler gözle görünemeyecek kadar küçük canlılar olarak kabul edilir ve uzun yıllar böyle öğretildiler. Ancak biyologlar tek bir hücresi 2 cm uzunluğunda olan şimdiye dek rastlanan en büyük bakteriyi keşfettiler. Çıplak gözle görülebilen bu yeni bakteri türünün sıra dışı özellikleri onu insanlardaki gibi karmaşık hücrelerin evriminde aranan kayıp halka yapıyor. Çoğu bakteri türünün boyu 1-5 mikrometre arasındadır ve bugüne dek keşfedilen en büyük bakteri 750 mikrometre yani 0,75 mm ile Thiomargarita namibiensis olmuştur. Ancak yeni tanımlanan bu bakteri türü diğer bakterileri cüce kılıyor: Ortalama uzunluğu 9.000 mikrometre yani 0,9 cm ve en büyük örneği 2 cm'ye ulaşır. Yani tek bir hücresi sinekten daha uzun. Mikroorganizmaların çoğundan yaklaşık 5.000 kat daha büyük.

İLGİLİ:  Şarbon | Belirtiler, türleri, tedavi ve ölüm oranı

Dev su kesesi

Yeni keşfedilen bakteri 2 santimetre uzunluğa dek büyüyebiliyor. Bu görüntüde yeni keşfedilen bakteriye benzer bir bakteri var.
Yeni keşfedilen bakteri 2 santimetre uzunluğa dek büyüyebiliyor. Bu görüntüde yeni keşfedilen bakteriye benzer bir bakteri var. (Görsel: Steve Gschmeissner, Getty Images)

Bu devasa büyüklüğü, büyük bakterilerin ne denli iri yarı olabileceğine dair kabul gören bilimsel anlayışı sarstı. Konu bakterilerin boyutu olduğunda çevrelerinden aldıkları moleküllerin vücutta yol alabildiği uzaklık büyüklüklerini belirler. Aldıkları besinler zarlarından içeri yolculuk edemiyor ve toksinler de bunun tersi yolculuğu yapamıyorsa organizma fazla büyük olamaz.

Peki Thiomargarita magnifica adı verilen bu yeni dev bakteri türü nasıl bu denli büyük olabildi? Bu bakteride gövde hacminin %70'ten fazlasını oluşturan ve hücresel içeriğini dış zara doğru iten suyla dolu bir kese vardır. Böylece yaşamsal molekülleri tüm gövdesi boyunca taşıması gerekmez.

Önceki en büyük bakteri olma onuruna sahip T. namibiensis gibi türlerin diğer tüm bakterilerden daha fazla büyümesini sağlayan mekanizma da buydu. Sülfür yiyen T. namibiensis ile olan bu yapısal benzerliği nedeniyle bilim insanları yeni türe Thiomargarita magnifica adını verdiler (Thiomargarita "sülfür inci" anlamına geliyor ve aldığı ışığı saçarak hücreye inci gibi parlaklık veren mikroskobik kükürt taneciklerine işaret eder). Yapısal benzerliğin yanında genetik analiz de yeni türün T. namibiensis ile aynı cins olduğunu gösteriyor. Yine de ondan 50 kat daha büyük.

İLGİLİ:  Otoimmün hastalığı olanların Corona virüs hakkında bilmesi gerekenler

Diğer bakterilerden farklı

Bozuk para yanında görüntülenen Thiomargarita magnifica.
Bozuk para yanında görüntülenen Thiomargarita magnifica.

T. magnifica bakterisi ilk kez yaklaşık 10 yıl önce Karayipler'deki Grande-Terre adasındaki bir bataklıkta keşfedildi. Çürümekte olan mangrov yapraklarının üzerinde büyüyen beyaz filamentler (iplik benzeri hücre iskeleti elemanı) halinde bulundu. Ne var ki dünyanın en büyük bakterisini keşfeden deniz biyoloğu Olivier Gros bulduğu şeyin bakteri olduğunu fark etmedi. Bu tanımlama sonraki analizlerle bugün ortaya çıkmıştır.

T. magnifica'yı ilginç kılan tek nokta bir bakteri için devasa olan fiziksel boyutu değil. Genetik analizler genomunun 11.000 gen ve 11 milyon baz içermesiyle çoğu bakterinden üç kat büyük olduğunu göstermiştir. Bakterinin genomundaki bazı diziler yarım milyondan fazla kopya içermesiyle kendini şaşırtıcı oranda yineler.

İLGİLİ:  Ayçiçeği Güneş'i neden ve nasıl izliyor?

İlginçlikler burada bitmiyor. Bakterinin DNA'sı bir zar kesesiyle çevrilidir ve bakterilerin DNA'sı normalde hücre içinde serbestçe yüzer. Bu özellik bir bakteriye değil daha karmaşık yaşam formlarına özgü olmasıyla bilim insanlarını şaşırtıyor ve bakteriyi diğer bakteriler ve prokaryotlardan ayırıyor. Keşif, iki ana yaşam biçimi olan prokaryotlar ile ökaryotlar arasındaki çizgiyi belirsiz hale getirdi.


Referanslar:

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.