Kategoriler
Hayvanlar

Fillerin neden hortumu var?

Filleri o uzun hortumlarını düşünmeden hayal etmeniz zordur. Diğer çoğu hayvanla kıyaslandığında fillerin hortumu tuhaf ve sıra dışıdır. Tapir gibi daha az aşırı istisnalar olması dışında fil hortumları hayvanlar alemindeki hiçbir canlıda örneği olmayan benzersiz bir uzantı. Peki fillerin neden hortumu var ve filler bu garip uzantıyı ne için kullanıyor? Dahası fil hortumunun oluşumundaki evrimsel neden neydi?

Filin hortumu aslında nedir?

Asya filinin hortumu tek parmaklıyken (üst çıkıntı), Afrika fili çift parmaklı hortuma sahip.
Asya filinin hortumu tek parmaklıyken (üst çıkıntı), Afrika fili çift parmaklı hortuma sahip.

Filin hortumu, üst dudağıyla kaynaşmış uzun bir burundur. Küçük nesneleri kavramak için uç kısmında kontrol edilebilir "parmakları" vardır. Fil türlerini birbirinden ayırmanın yollarından biri bu parmakların sayısıdır: Afrika fillerinin iki, Asya'daki fillerde ise yalnızca bir tane var. Bu parmaklar çok güçlü ve hassaslar; filin küçük bir yerfıstığını almasını, kabuğunu kırmasını ve ardından içindeki ezilmemiş cevizi yemesini sağlar.

2 metreye varan fil hortumunda destekleyici kemikler olmaması ilginçtir. Hortum bu yüzden kendi ağırlığını desteklemek zorunda ve buna aldığı her şeyin ağırlığı da dahil. Hortum bunu iç yapısını oluşturan 150.000 ayrı kas lifi demeti ile yapıyor. Kıkırdak halkalar iki burun deliğinden gövdeye uzanır ve 160 kg ağırlığa ulaşabilirler. Dahası bunun iki katını kaldırırlar. Ayrıca tıpkı bizim sağak veya solaklığımız gibi bazı fillerin hortumunu kullanırken tercih ettiği belirli bir taraf olduğu kaydedildi. Bazı fosil mamut dişlerinde, gövdelerini tercih ettikleri belirli bir dişin üzerine örterek dinlendirdiği görülmüştür.

İLGİLİ:  Kuşlar neden öter?

Beslenme ve içme

fil hortumu

Filin hortumunun ana işlevlerinden biri beslenmek ve içmek. İki adet sütun benzeri uzun bacak ve büyük ağır bir başla eğilmek veya uzanmak çok yorucudur. Uzun hortum filin başını hiç hareket ettirmeden yiyecek için toprağı veya ağaçları otlatmasını sağlıyor. Hortumlarıyla ağızlarına yaklaşık 14 litre su emebilir ve fışkırtabilirler.

Katı vejetaryen olduklarından ve çok büyük kütleye sahip olduklarından fillerin her gün inanılmaz miktarda yiyecek alması ve sindirmesi gerek. Hortum bu süreci kolaylaştırıyor: Öğütücü geniş düz dişleri lifli bitki materyalini sindirilebilir hale getirirken, hortumu aynı anda diğer yiyecekleri aramasını sağlıyor. Filler hiç çiğnemeyi bırakmadan otlayabilen tek hayvan.

İLGİLİ:  Ölümsüz denizanası (Turritopsis dohrnii) gerçekten ölümsüz mü?

Koku

Bir tazıdan dört kat daha fazla koku alma duyusuna sahip olan fil, hortumu ile çevredeki arkadaşlarını, akrabalarını, potansiyel yırtıcıları ve yiyecek veya su kaynaklarını arayabilir. Hortumunun uzunluğu ve esnekliği kokunun yönünü keskin biçimde yorumlamasını sağlar. Yine kokuyu ararken büyük başını hareket ettirmek zorunda kalmadığından kullanışlıdır.

Sosyalleşme ve iletişim

Filler burun deliklerinin biçimini ve boyutunu değiştirerek sürülerindeki diğer bireylerle iletişim kurabiliyor. Rakiplerine ve hatta diğer türlerin üyelerine mesaj göndermek için hortumundan farklı trompet sesleri çıkarır.

Filler genellikle diğer fillerle özellikle de arkadaşlarıyla veya aileleriyle bir aradayken insan tokalaşmasına veya kucaklaşmasına benzer biçimde hortumlarını iç içe geçirerek selamlaşır.

Fil hortumunun evrimi

Hortumunu şnorkel olarak kullanan fil.
Hortumunu şnorkel olarak kullanan fil. (Görsel: Sumer Verba)

Tüm bunlar bizi fil hortumunun en başta nasıl ortaya çıktığına getiriyor. Tapirlerinki gibi kısa hortumlar kavrama açısından pek yararlı değildir. Bu nedenle birbirini izleyen soylar içinde böyle bir özelliğin seçilmesi ve rafine edilmesi zordur. Yarım hortum yetişkin bir fil için kullanışlı olmaz.

İLGİLİ:  Dünyadaki en zeki hayvanlar

Fil hortumunun evrimine dair bir teori su altına gidiyor. Hortumun başta su altındayken nefes almak için şnorkel olarak evrimleşmiş olabileceği düşünülür. Hortum daha sonra yukarıdaki gibi işlevler için kullanılabildiğinden yararlı bulunmuş olabilir. Kalın derili hayvanlar dünyasında bir "tavuk mu yumurta mı" sorusu.

İlginç olansa filin bazı akrabalarının tamamen suda yaşayan hayvanlar olan manatiler ve dugonglar olması. Bu durum fillerin atalarının suda yaşamış olabileceğini düşündürür. Buna dair daha fazla kanıt var: Erkek filin penisi erekt değilken içeride tutulur. Bu işlev karasal memelilerde görülmeyen bir şey.

Fil akciğerleri, hortum dışarıda yüzerken su basıncına dayanma adaptasyonuna bile sahip. İnsanlar, ciğerleri üzerindeki baskı nedeniyle yalnızca bir ayak uzunluğunda şnorkel kullanabilirken, filin akciğerleri ile göğsü arasındaki boşlukta ciğerlerin çökmesini önleyen yoğun bir doku tabakası var.

Hortumu karada geliştirmek zor olduğundan fil hortumları gerçekten de fillerin daha önceki su yaşamına işaret ediyor olabilir. Hortumu kara yaşamından sonra da varlığını sürdürmesi kullanışlılığından geliyor. Birçok canlının fil hortumunu kıskanılacak bir özellik olarak gördüğüne şüphe yok.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.