Kategoriler
Tarih & Kültür

Havai fişek nasıl icat edildi?

Henüz bir ya da iki yüzyıl önce tüm havai fişekler tek renkti: Turuncu. Özenle hazırlanmış kırmızı, beyaz ve mavi parıltılar yoktu. Tüm görülen birkaç patlamadan başka bir şey değildi. Yaklaşık 2000 yıldır havai fişek patlatıyor olmamıza rağmen modern havai fişekler henüz 1830'larda icat edildi — peki, o zamandan önce nasıllardı? VII. Henry 1486'da düğününde havai fişek kullandığında nasıl görünüyorlardı? Havai fişeğin icadının arkasındaki bilimsel tarihe göz atalım.

MÖ 200 — MS 800: Havai fişeğin doğuşu

1200'de Çinliler barutu kullanarak patlayan mermiden ilk roket atarı tasarladı.
1200'de Çinliler barutu kullanarak patlayan mermiden ilk roket atarı tasarladı.

Birçok icat gibi, havai fişekler de tesadüfen ve ölümsüzlük arayışıyla bulundu. MÖ 200 civarında, Çinliler istemeden havai fişekleri bambuyu ateşe atarak icat ettiler. Bambudaki içi boş cepler patlar ve kötü ruhlar savuşturulurdu. Ancak gerçek havai fişeklerin ortaya çıkması bin yıl daha sürecekti. MS 800 civarında, sonsuz yaşamın sırrını bulmayı uman bir simyacı kükürt, odun kömürü ve potasyum nitratı (gıda koruyucusu) karıştırdı. Bunun yerine karışım alev aldı ve barut doğdu! Toz, bambu veya kağıt tüplere doldurulup ateşe verildiğinde tarihin ilk havai fişeği icat edildi.

İLGİLİ:  Hindenburg Felaketi'nde neler yaşandı?

MS 800'deki bir havai fişek gösterisi bugün gördüğünüz hiçbir şeye benzemiyordu. Kağıt havai fişekler kötü ruhları korkutmak veya düğünleri ve doğumları kutlamak için kullanıldı ve havaya fırlatılmadan yalnız ateşe atılırdı. Ek renkler yoktu, bu yüzden havai fişek gösterisi aslında birkaç küçük ve gürültülü patlamadan ibaretti. Arkasındaki kimya tesadüfen keşfedilmişti ve daha gidilecek çok yol vardı.

10. yüzyılda Çinliler havai fişekleri oklara bağlayıp ham bombalar yapmayı öğrenmişlerdi. 12. yüzyılda, patlayıcıları havaya nasıl ateşleyeceklerini öğrendiler, böylece ilk hava gösterilerini başlattılar. MS 1240'a gelindiğinde Araplar barut ve kullanımı hakkında Çin'den bilgi edinmişlerdi. Arap yazarlar roketlere, havai fişeklere ve diğer yangın çıkarıcı maddelere "Çin çiçekleri" dediler.

MS 1200 — 1600: Savaş teknolojisi batıya gidiyor

1797'de Thames Irmağı üzerinde elle boyanmış havai fişek gravürü.
1797'de Thames Irmağı üzerinde elle boyanmış havai fişek gravürü, bilinmeyen sanatçı.

Şaşırtıcı olmayan şekilde, ordunun barutu benimsemesi çok uzun sürmedi. 1200'e gelindiğinde Çin düşmanlarını hedef almak için barut kullanarak patlayan mermiden ilk roket toplarını tasarladı. Avrupalı ​​ve Arap diplomatların ve misyonerlerin bu dönemde Çin'i ziyaret etmeye başlamasıyla barut batıya gitti. Çinli meslektaşları gibi, Batılı mühendisler de baruttan silahlar geliştirdiler. Onlar tüfek ve toplara odaklandı ancak havai fişek de geliştirilmeye devam etti ve daha büyük ve ayrıntılı hale geldi. Simyacılar formülle oynamaya başladılar ve tüfek ve toplarda kullanılmak üzere daha da güçlü barutlar yarattılar.

İLGİLİ:  Taş Devri hakkında bilgiler: Kronolojisi ve dönemleri

1600'de bir havai fişek gösterisine katılsaydınız, arkasındaki bilim antik Çin'den çok da farklı değildi ancak çok daha eğlenceliydi. Artık askeri zaferler, dini olaylar veya kraliyet kutlamaları için kullanılan havai fişekler (hala düz turuncuydu, henüz rengi yok) "ateş ustaları" ve yardımcıları olan "yeşil adamlar" tarafından kontrol ediliyordu.

Adlarını gösteri öncesi kendilerini kıvılcımdan korumak için giydikleri yapraklardan alan yeşil adamlar kutlamayı hazırlarken kalabalığa fıkra anlattılar. Bununla birlikte yeşil adam olmak oldukça tehlikeli bir pozisyondu ve arızalanan havai fişekler birçoğunu yaraladı veya öldürdü.

İLGİLİ:  Çin'de kağıt paranın icadı
Ateş ustalarının yardımcıları olan yeşil adamlar.

1600 — günümüz: İlk renkli havai fişekler

İngiliz kraliyet ailesi konu en iyi havai fişek gösterisine geldiğinde Avrupa'nın gerisinde olsa da (Kral II. James bir ateş ustasına etkileyici çalışması sonucu şövalyelik vermişti), havai fişekleri Atlantik'teki on üç kolonisine tanıttı.

1830'larda, İtalyanlar çok renkli görüntüler oluşturmak için karışıma eser miktarda metal eklediler. İtalyan mucitler stronsiyum veya baryum gibi metalleri kullanarak bugün gördüğümüz renkli havai fişekleri icat ettiler. Avrupa'da Rönesans döneminde sanatçı yetiştirmek için havai fişek okulları vardı ve havai fişekler İtalya'da popülerdi.

1830'larda ortaya çıkan modern havai fişekler ile kutlamalar tamamen yeni bir görünüm aldı. Bugün yalnız Japonya'da Ağustos ayı boyunca 200'den fazla havai fişek kutlaması yapılır. Havai fişekler 2000 yılı aşkın tehlike, icat ve güzelliğin basit bir pakete sarılmış halidir. Patlayan bambudan barut ve metale dek bilimimiz ve dünyamız son bin yılda çok yol kat etti. En yaygın görünen bilim bile genellikle harika ve büyüleyici bir tarihe sahiptir. Geleceğin neler getireceğini kim bilir?

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.