Kategoriler
Bilim & İnsan

Ay tutulması nedir ve ne zaman gerçekleşecek?

Ay tutulması nedir ve 2022'de ne zaman yaşanacak? Ay tutulması Ay'ın dolunay halindeyken Dünya'nın gölgesinden geçmesiyle gerçekleşiyor. Tutulma yalnızca dolunayda yaşanır. Ancak her dolunayda görülmez çünkü Ay yörüngesi Dünya'nın yörünge düzlemine yaklaşık 5° eğimlidir ve Güneş, Dünya ve Ay daima mükemmel biçimde hizalanmaz. Bu hizalanmanın teknik adı syzygy'dir ve yaklaşık 6 ayda bir gerçekleşiyor. Yani her yıl ortalama iki Ay tutulması vardır.

2022'deki Ay tutulmasının tarihi

sonraki ay tutulması

2022'de gökyüzünde iki Ay tutulması görülecek. Tutulmalardan ilki 16 Mayıs 2022'de ve sonraki ise 8 Kasım 2022'de yaşanacak. İlk tutulma yaklaşık 04:30'da yaşanacak ve Türkiye'nin batısında parçalı ve yarı gölgeli, doğu yarısında ise yarı gölgeli olarak görülecek. İkinci tutulma Türkiye'den görülemeyecek. Dünya'da bir yılda en fazla 7 Güneş ve Ay tutulması olabilir ve bu olay en son 1982 yılında yaşandı. Mümkün olan en az toplam tutulma ise dörttür.

TarihTürMaksimumGörünürlük
16 MayısTam Ay tutulması05:42Amerika, Afrika, B. Avrupa
8 KasımTam Ay tutulması13:59Amerika, Pasifik, D. Asya

Ay tutulması nasıl oluşuyor?

Ay tutulmasının geometrisi.
Ay tutulmasının geometrisi.

Ay tutulması Güneş, Dünya ve Ay düz bir çizgide hizalandığında meydana geliyor. Dünya, Güneş ve Ay arasından geçer ve Ay'ın yüzeyine bir gölge düşürür. Ay tutulması, Ay'ın doğrudan Dünya'nın gölgesine girmesidir. Ay tutulması sırasında Ay'dan bakan biri Dünya'nın Güneş'i kapattığını görecektir. Tıpkı Güneş tutulması sırasında Dünya'nın Ay'ın gölgesine girmesi gibi.

Tam Ay tutulması sırasında Ay'ın tamamı Dünya'nın gölgesinin umbra denilen en karanlık kısmına düşer. Bu tutulmada Ay'ın diskinin %99,1 kadarı Dünya'nın umbra'sı içinde olur.

Ay tutulması türleri

sonraki ay tutulması
Gerçekleşen son Kanlı Ay tutulmasının görüntüsü.

Dünya'da zamanın her anında Güneş ışığının düşmediği bir yer vardır. Dünya'nın gece tarafının yukarısındaki alanda koni şeklinde bir gölge (umbra) bulunur. Gölgeyi çoğu zaman görmek imkansızdır ancak Ay bu gölgenin bir parçasından geçtiğinde belirginleşir. Dolunayın Dünya'nın karanlık, merkezi gölgesi olan umbra'nın içine veya yakınına ne kadar yaklaştığına göre üç tür Ay tutulması bulunuyor (tam, parçalı ve yarı gölgeli).

Dünya atmosferi Güneş ışığını bükerse Ay'da yarı gölge oluşur. Diğer yandan eğer Ay, Dünya'nın gölgesinin (umbra) en iç kısmından geçerse o zaman bakır renkli bir Ay yüzeyi görürüz: Bu durum tam Ay tutulması veya "kanlı Ay" olarak biliniyor. Bu durum sadece Ay, Dünya'nın yarı gölgesinden geçtiğinde oluşur yani Dünya'nın koni şekilli gölgesinin dış kısmından. Eğer Ay iç gölgenin (tam gölge) bir parçasına bile değerse buna parçalı Ay tutulması denir.

Gölgeli Ay tutulması Ay'ın biraz eğimli olduğu bir zamanda Dünya'nın gölgesinde kalması ancak "Kanlı Ay"ın aksine tamamen gölgeyle kaplanmaması durumudur. Parçalı Ay tutulması ise biraz farklıdır; Dünya'nın Ay'ın bir kısmını gölgesiyle örttüğü bir olaydır.

Ay neden kırmızı görünüyor?

Güneş'ten Dünya'ya gelen ışığın büyük kısmı gün boyunca atmosfer tarafından filtrelenir. Işık atmosferin en kalın kısımlarına ulaştığında sadece en uzun dalga boyuna sahip olan kırmızı renk buradan geçer; daha kısa dalga boylu sarı ve mavi renk ise engellenir. Güneş'ten gelerek Dünya'ya vuran ve uzaya yansıyan kırmızı ışık tutulma sırasında Ay'ın yüzeyine düşer. Ay'ın kırmızı görünmesi yani Kanlı Ay işte böyle gerçekleşir.

Tam Ay tutulması ile Kanlı Ay tutulması aslında aynı şeydir. Kanlı Ay tutulması kulağa her ne kadar agresif bir olay gibi gelse de, bu terim astrologlar ve komplo teorisyenleri tarafından konuldu. Herkes bu terimi kullanıyor ancak bilimsel bir karşılığı yoktur.

Yazar Hande Taşkın

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.

Arşivi görüntüle