Kategoriler
Teknoloji

Web 3.0 nedir? Önemi, özellikleri ve sundukları

İnternetin sözde üçüncü "kuşağı" düşündüğümüzden daha yakın. Web3 içerik yönetimini merkeziyetlikten uzaklaştırmayı, yeni YZ (yapay zeka) olanakları sunmayı, metaverse'ü kurmayı ve dijital para birimlerini birincil ödeme yöntemi yapmayı sağlıyor. Web 3 veya Web 3.0 bugün giderek yaygınlaşan bir terim. Merkezi olmayan protokolleri teşvik eden ve Youtube, Netflix ve Amazon gibi dev dijital şirketlere olan bağımlılığımızı azaltmaya çalışan internetin yeni sürümünün adıdır. Peki Web 3.0 tam olarak nedir? İnternet ve uygulamalarla etkileşim biçimimizi nasıl değiştirecek?

Web 3.0 nedir?

Web 3.0 nedir? Önemi, özellikleri ve sundukları
(Görsel: Pro_Vector / Shutterstock)

Teknolojik gelişmeler (web) uygulamalarını deneyimleme şeklimizi değiştiriyor. Peki web 3.0 tam olarak nedir ve bu terim nereden geliyor?

Web 3.0, gerçek zamanlı insan iletişimi sağlamak için makine öğrenimi, yapay zeka ve blok zincirini birleştiren en yeni internet teknolojilerinden biri. Web 3.0, bireylerin yalnızca kendi verilerine sahip olmasını ve kontrol etmesini değil, aynı zamanda çevrimiçi geçirdikleri zaman içinde kazanç elde etmelerini sağlıyor.

Web 3.0 henüz konuşlandırılmadığı için kesin bir tanımı yoktur ve bazı somut gerçeklerden ziyade belirli bir yaklaşıma dayanıyor.

Web'in tarihi: Web 1, Web 2 ve Web 3

1999, Yahoo ana sayfası.
1999, Yahoo ana sayfası.

Web 3.0 ile neyin değişeceğini anlamak için Web 3.0'a dek neler olduğuna bakalım. Web 1 çeşitli bağlantılar ve ana sayfalardan oluşan İnternet'in ilk sürümüydü. 1990'ların sonlarında piyasaya sürüldü. Web siteleri pek etkileşimli değildi. Yani, başkalarının okuyacağı temel şeyler yayımlamak dışında bir işlevi yoktu. Web 1.0'ı oluşturan başlıca teknolojiler şunlardı:

  • HTML (Hiper Metin İşaretleme Dili)
  • HTTP (Hiper Metin Transfer Protokolü)
  • URL (Tekdüzen Kaynak Bulucu)

Web 1.0'dan sonra Web 2.0 geldi. Bazı insanlar internetin bu sürümüne "okuma/yazma" sürümü der. Dosyaları yalnız görüntülemek yerine açıp değiştirmeyi sağlayan bilgisayar kodları yazılmıştır. İnternetin bu sürümünde insanlar yalnızca içeriği tüketmekle kalmıyor, aynı zamanda onu üretip Ekşi Sözlük, Reddit, internet forumları ve Sahibinden gibi yerlerde dağıtabiliyor. Web 2.0'da Facebook, Twitter ve Instagram gibi sosyal medya platformlarının yükselişi içerik oluşturma ve paylaşımını yeni noktalara taşıdı.

İLGİLİ:  Blockchain aslında abartılmış bir teknoloji mi?

Web 2, üç başlıca yenilik getirdi:

  • Sosyal medya platformları
  • Bulut bilişim
  • Mobil kullanım

Web 2 dünyaya çok sayıda ücretsiz, isteğe bağlı servis sağlamasına rağmen, birçok kullanıcı devasa teknoloji işletmelerinin interneti bir takım yüksek duvarlarla çevirmesinden memnun değil. Web 3'ün kullanıcılara kendi verileri ve gördükleri içerikler üzerinde kontrol sunduğu yer burası.

Web 3 internetin "okuma/yazma/sahip olma" aşamasıdır. Kullanıcılar, Facebook ve Instagram gibi platformlarda olduğu gibi, teknoloji platformlarını kişisel verilerinin alınması karşılığında ücretsiz olarak kullanmak yerine doğrudan internet protokülünün yönetimine katılırlar. Web 3.0 kullanıcıların birer bilgi kaynağı olmaktan çıkmasını, hissedar katılımcı haline gelmesini sağlar.

Mülkiyetin önemi

NFT'ler Web 3'ün kalbini oluşturuyor. (Görsel: Pro_Vector / Shutterstock)

Kripto para birimleri ve değiştirilemez token'lar (NFT) gibi gelişmiş teknolojiler, merkezi olmayan blok zinciri ağlarında sahiplik duygusu oluşturur ve Web 3.0'da başı çekecekler. Web 3, bugün merkezileştirilmiş bir takım ürünlere ortak yönetişim getirmeyi sağlıyor. Komik bir söz, bir sanat yapıtı, bir kişinin sosyal medya mesajı veya etkinlik bileti, hepsi token haline getirilir. Oyun sektörü Web 3.0 ile gelen değişime iyi bir örnek.

Video oyunları amansız hatalar ve sorunlar ile ünlüdür. Web 3 ile oyuncular içinde bulundukları bir oyuna yatırım yaparak oyunun nasıl ilerleyeceğine dair oy kullanabilir. Oyun, geliştirici ve oyuncuların ortak çabasıyla yürür. Web 3, Facebook'un Metaverse'ü gibi sanal dünyalar yaratmak için Meta ve Ubisoft gibi büyük Web 2 firmaları tarafından kullanılıyor. Değiştirilemez token'lar (NFT), oyuncuların edindiği oyun içi ögelerin mutlak sahibi olmasını ve hatta bir oyunun kendisini yeniden şekillendirmesini sağlıyor.

Web 3.0'ın temel özellikleri

Web 3.0, şu anda internet ve web uygulamalarıyla etkileşim biçimimizi değiştirecek bazı temel özellikler sunuyor:

Açık kaynak

Web 3.0'daki varlıkların çoğunun açık ve erişilebilir bir geliştiriciler topluluğu tarafından herkesin gözü önünde açık kaynaklı yazılım kullanılarak oluşturulması onu saydam kılıyor. Saydamlık Web 3.0'ün getirdiği, dijital ortamı güvenilir kılan özelliklerden biridir.

Merkeziyetsiz

Web 3.0 ile kullanıcılar birbiriyle aracı olmadan açık ve özel olarak etkileşim kurma seçeneğine sahiptir. Eylemleri, merkezi olmayan bir alanda gerçekleşir ve insanlar verilerini yönetmede özgürlük ve kontrol sahibidir.

İzinsiz

Verileri ve tarafları kontrol eden merkezi bir kuruluşun varlığı ve onayı olmadan Web 3 ile kullanıcılar ve sağlayıcılar dahil internete erişen herkes internette eşit düzeyde katılım elde eder.

İLGİLİ:  Dünyanın ilk web sitesi nasıl doğdu?

Her yerden erişim

Web 3.0, interete herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerden erişmemizi sağlıyor. Web bağlantılı araçlar gelecekte Web 2.0'da olduğu gibi artık bilgisayarlar ve cep telefonlarıyla sınırlı kalmayacak. Teknoloji, Nesnelerin İnterneti (IoT) sayesinde çok sayıda yeni tür akıllı aygıtın geliştirilmesine olanak sağlayacak.

Web 3.0 nasıl çalışıyor?

Web 3.0'ın hedeflerinden biri, internet aramalarını önemli ölçüde hızlı, kolay ve verimli hale getirmek, böylece karmaşık arama sözcüklerini bile hızlı şekilde işleyebilmektir.

Günümüzde bir kullanıcı önce arka uç ve sonra veritabanı ile iletişime geçen bir web 2.0 uygulamasının yalnız ön ucuyla etkileşir. Kodun tamamı merkezi sunucularda saklanır ve web tarayıcısı aracılığıyla tüketicilere ulaştırılır.

Web 3.0, uygulamaların depolamasında kullanılan merkezileştirilmiş veritabanını ve arka uçtaki işlemler için gereken merkezi web sunucusunu ortadan kaldırıyor. Web 3.0, blok zinciri teknolojisini kullanarak merkezi olmayan bir sunucuda çalışan ve internetteki insanlara ait anonim node'lar ile açık tutulan uygulamalar oluşturmayı sağlıyor.

Web 3.0 ve Merkezi Olmayan Uygulamalar

Web 3.0'ın bir büyük yönü ve sözverisi, merkezsiz uygulamalar yani DApp'lerdir. Merkezi olmayan bir uygulama, akıllı telefonunuzda veya dizüstü bilgisayarınızda bulunan uygulamaya benzer, ancak blok zinciri teknolojisini kullanarak verinizi uygulamanın arkasındaki şirketlere vermemiş olur. Dapp'ler, merkezi olmayan uygulamalardır, tıpkı bir kripto para biriminin merkezi olmayan para olması gibi.

Blok zincirinde barınan ve git gide genişleyen veri yığının kopyaları sürekli olarak düğümlerde yani node'larda saklanır. Bu bilgisayarlar DApp'in yaratıcısına değil onu kullanan kullanıcılara aittir. DApp'ler, tıpkı geleneksel uygulamalar gibi sosyal ağlar, oyun, eğlence, üretkenlik araçları ve fazlasını sağlar. Birçoğu, müşterilere DeFi olarak bilinen merkezi olmayan finansal hizmetlere erişim sunar.

Web uygulaması ile dApp farkı

Genel olarak, geleneksel web uygulamalarının kullanışlılığı iki yolla belirleniyor: Ön uç ve arka uç. Web uygulamaları, cihazdaki işletim sistemi yerine merkezi web sunucularında çalışan yazılımlara dayanır. Örneğin, Facebook'u web tarayıcınızda açtığınızda, görünen ön uç (arayüz vb.), şirketin web sunucusunda (arka uç) depolanan verilerden türetilir.

İnternet, devasa, merkezi sunucular aracılığıyla sürekli olarak büyük miktarda veri iletirken, bir blok zinciri işlem ağırlığını dağıtılmış bir ağ üzerinden paylaşan yüzlerce hatta binlerce cihazdan oluşuyor. Merkezi olmayan uygulamalar ve web uygulamaları, internette bir sayfayı ön uçta oluştururken genelde aynı teknolojiyi kullanır. Bununla birlikte dApp'ler arka uçtaki blok zinciri ağlarıyla iletişim kurarken blok zinciri ekosistemine köprü sunan bireysel cüzdan sisteminden yararlanırlar.

İLGİLİ:  İnternet nasıl okyanustaki kablolardan sağlanıyor?

Cüzdanlar, blok zinciri adresinizin yanı sıra kendinizi tanımlamanız ve doğrulamanız gereken şifreleme anahtarına sahiptir. DApp cüzdanları, HTTP protokolünü kullanmak yerine blok zinciri ile etkileşime giren ve işlemleri yürüten akıllı sözleşmelere sahip. İyi tasarlanmış bir merkezsiz uygulamanın kullanıcı deneyimi (UX) web uygulamasınınkine benzer görünse de, sunuculardan, HTTP etkileşiminden ve potansiyel sansürden yoksun olması yönüyle ayrışır.

Web 3.0'ın yararları ne olacak?

Web 3.0, Web 2.0'a ve interneti şu anki kullanma şeklimize göre oldukça avantajlıdır. Web'i daha akıllı, güvenli ve saydam hale getirerek daha verimli gezinme ve insan-makine etkileşimi sağlıyor.

Veri gizliliği

Son kullanıcılar, Google ve Apple gibi büyük şirketlerin insanların kişisel bilgilerini siz söylemeden kendi çıkarları için yönetmesini veya kullanmasını imkansız kılan gelişmiş veri şifrelemesine sahip olur. Tüketiciler verileri üzerinde tam kontrole ve mahremiyete sahip olur.

Tutarlı hizmetler

Merkezi olmayan veri depolama sayesinde kullanıcılar Web 3.0 ile her durumda verilerine erişebilir. Sunucu arızalansa bile verilere erişmelerini sağlayan sayısız düğümde (node) yedekler vardır. Ayrıca, hiçbir kurum veya devlet kurumu, herhangi bir hizmetin veya web sitesinin çalışmasını durduramaz. Hesabın askıya alınması ve servis durdurma olasılığı azdır.

Nesnellik

Son kullanıcılar, hangi blockchain platformunu seçerse seçsin verilerini izleyecek ve platformun arkasındaki kodu inceleyebilecek. Blok zinciri sistemlerinin çoğu, kazanç amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından geliştirilir; kazanç elde etmeye odaklanmayan, saydam tasarım ve geliştirme prosedürleri olan açık kaynaklı blok zinciri platformları sunarlar.

Veri erişilebilirliği

Web 3.0 ile veriler herhangi bir yerden ve herhangi bir cihazdan erişilebilirdir. Akıllı telefonlar veya internete bağlı diğer cihazlar konumları ne olursa olsun dünyanın her yerinden veri toplama ve erişilebilirliğe sahiptir. Web 3.0 ödemeler, daha zengin bilgi akışı ve güvenli veri aktarımı ile insanların internetteki etkileşimini genişletir.

Kısıtlama yok

Kullanıcılar kendi programlarını oluşturabilir veya herkese açık blok zinciri ağı üzerinden onlarla etkileşim kurabilir. Web 3.0, kullanıcılara cinsiyetlerine, gelirlerine, coğrafi bölgelerine, sosyo-ekonomik durumlarına veya geçmişlerine göre ayrımcılık yapmaz.

Tüm servislerde tek profil

Web 3 ile kullanıcıların artık birden fazla platform için ayrı kişisel profiller oluşturmasına gerek yoktur. Her platformaTtek bir profil (cüzdan) ile bağlanılır ve kullanıcı herhangi bir kişisel veri üzerinde tam kontrole sahiptir. Hiçbir şirket, açık yetkileri olmadan kullanıcıların verilerine erişemez veya bunların doğruluğunu değiştiremez. Kullanıcılar, profillerini paylaşma ve verilerini reklamlara ve markalara satma özgürlüğüne sahiptir.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.