Kategoriler
Bilim & İnsan

Heterokromi nedir? Gözlerin farklı renklere sahip olması

İris, göz kürenin içindeki göze rengini veren dairesel yapıdır. "Heterochromia iridum" ile "Heterochromia iridis" terimleri iki farklı renkli göze sahip olma durumunu belirtirken kullanılan terimlerdir. Ancak Heterokromi iridis aslında tek bir irisin bir veya daha fazla bölgesinin farklı pigmente olması durumudur. Heterokromi iridum ise her iki gözün de farklı renklere sahip olmasıdır ve iki farklı renkli göze sahip kişiler için kullanılır.

Heterokromi sözcük anlamı

Heterokromi yani Heterochromia sözcüğü tam anlamıyla "renk veya pigmentasyon farkı" anlamına geliyor. Bu sözcük aynı zamanda cilt ve saçtaki pigmentasyon farkını belirtmek için kullanılır. Derideki ve saçtaki heterokromi göze göre daha az görülür.

  • Heteros = farklı
  • Chromia = renk veya pigmentasyon
  • İridis = bir iris ile ilgili olan / İridum = her iki iris ile ilgili olan

Heterokromi türleri

Heterokromisi olan ünlülerden Kate Bosworth.
Heterokromi iridum türünde heterokromisi olan ünlülerden Kate Bosworth.

Heterokrominin üç ana türü var: Tam heterokromi, merkezi heterokromi ve parçalı heterokromi.

İLGİLİ:  Örümcekler neden çok sayıda göze sahip?

Tam heterokromi bir gözün diğerinden farklı renge sahip olduğu heterokromi türüdür. Heterokromi iridum olarak da adlandırılır.

Merkezi heterokromi bu tip heterokromide gözbebeği çevresinde irisin kalanından farklı pigmentasyona sahip bir halka vardır. Halka genellikle göz bebeğine en yakın olan irisin merkezinde bulunur. Merkezi heterokromiyi ela göz rengiyle karıştırmak bazen çok kolaydır. Heterokromide renkler arasındaki sınır daha belirgindir.

Parçalı heterokromi veya sektörel heterokromi irisin bir bölümünün (veya daha fazla bölümünün) irisin kalanından farklı renge sahip olduğu heterokromi türüdür.

Heterokromi nasıl oluşuyor?

Parçalı heterokromiye sahip bir göz.
Parçalı heterokromiye sahip bir göz.

Göz heterokromisi iriste pigment dağılımındaki bir bozukluk nedeniyle oluşuyor. Bir göz diğerinden daha fazla pigmente sahip olur veya aynı irisin bölümleri farklı biçimde pigmentlenir. Pigmentler göz renginin bileşenleri gibidir ve her pigmentin oranı göz rengini oluşturur.

Çoğu heterokromi iyi huyludur. Görme şikayetleri veya sağlık anormallikleri yaşanmaz. Göz heterokromisinin nedenleri genetik veya edinsel olarak sıralanır. Bir hastalık veya yaralanma sonucunda da olabilir.

  • Doğuştan (Konjenital) heterokromi (Genetik)
  • Edinilmiş heterokromi
    • Yaralanma
    • Hastalık
    • İlaç tedavisi

Konjenital heterokromi

Heterokromili çoğu insan bu özelliğini ebeveyninden miras alır ve buna konjenital heterokromi deniyor. Heterokromi geni otozomal dominanttır. Yani bir ebeveynde varsa yeni kuşaklara aktarılma şansı yüksektir.

İLGİLİ:  Megatherium: Yerde yaşayan dev tembel hayvan

Bazı genetik heterokromiler Waardenburg sendromu gibi sendromlardan kaynaklanır. Pigmentin eşit dağılmasını engelleyen ve zamanla göz rengini etkileyen genetik bir bozukluktur.

Bilim insanları göz renginin nasıl kalıtıldığının henüz yeni anlıyor. Merkezi ve parçalı heterokromi bir veya iki gözü etkileyebilir. Bir kişinin birden fazla heterokromi türüne sahip olması mümkündür. Örneğin, kişinin bir gözü yeşil, diğer gözü mavi olup, yeşil gözünün gözbebeği çevresinde bakır renkli bir halka olabilir.

Edinilmiş heterokromi

Bu tür heterokromi yaralanma, hastalık veya bazı ilaçların yan etkisi ile elde edilebilir. Göz küresi içinde kanamaya neden olan yaralanmalar heterokromiye neden olabiliyor. Kan göz küresine sızdığında, şiddetine bağlı olarak anormal bir demir birikimi doğurur. Göz küresinde demir birikmesi gözü paslı yeşil renge büründürür ve bu duruma Iron Siderosis denir.

Melanin göz rengini oluşturmada kilit rol oynayan kahverengi bir pigmenttir. Melanin iris içindeki eşit dağılımını bozan ilaçlar göz rengini etkiler. Levobunolol adlı bir göz damlasının irisde depigmentasyona neden olduğu biliniyor. Ayrıca Xalatan adlı başka bir göz damlasının bazı hastaların irislerini kademeli olarak kararttığına dair kanıtlar mevcut. Xalatan melanin sentezini tetikliyor. Gözde ne kadar fazla melanin varsa göz rengi o kadar koyudur.

İLGİLİ:  Enigma nasıl kırıldı? Hikayesi ve makinenin çalışma sistemi

Heterokromi ne kadar yaygın?

Heterokrominin yaygınlığına dair çok fazla araştırma bulunmuyor. 1966'da yayımlanan bir çalışmada 7000 Maryland okul çocuğu heterokromi insidansı açısından incelendi. İncelenen çocukların yaklaşık %0,7'sinde parçalı heterokromi bulundu. Tam heterokromi vakası yoktu.

1979'da Viyana'dan 25.000'den fazla kişiden oluşan bir başka çalışmada farklı heterokromi türleri bildirdi. İncelenen kişilerin yaklaşık %0,3'ü bu duruma sahipti. Ayrıca kadınların heterokromiye sahip olma olasılığının erkeklerden iki kat daha fazla olduğu öğrenildi. Örneklem belirli coğrafi konumlarla sınırlı olduğundan dünyayı bir bütün olarak ele aldığımızda sonuçlar farklı olabilir.

Hayvanlarda heterokromi

Ankara kedisi en yaygın heterokromiye sahip hayvan olarak biliniyor.
Ankara kedisi en yaygın heterokromiye sahip hayvandır.

Heterokrominin hayvanlarda insanlardan daha yaygın olduğu düşünülüyor. Ankara kedileri gibi evcil kedi ırkları yüksek tam heterokromi oranıyla biliniyor. Diğer yandan huskiler heterokromiyi sık gösteren köpek ırkları arasında.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.