Anestezi nasıl keşfedildi? Eterden gülme gazına ve azot protoksite

Yayım tarihi Bilim & İnsan olarak sınıflandırılmış

Anestezi ne zaman ve nasıl keşfedildi? İnsanoğlunun acıyı hafifletmek veya ortadan kaldırabilmek için bir gaz veya duman kullanma arayışı Antik Yunan'a kadar dayanıyor. "Sessizlik" anlamına gelen anestezi sözcüğü de bu dilden türemiştir. Anestezinin icadı ameliyatta eter ve gülme gazının kullanılmaya başlandığı uzun bir deneme yanılma sürecinin sonucunda gelmiştir.

Anestezi ilk kez ne zaman kullanıldı?

Anestezi nasıl keşfedildi Ameliyatta eter ve gülme gazı
William G. Morton anesteziyle ameliyat yapıyor. (Görsel: Corbis)

Yunanlılar sakinleştirici ve ağrı kesici olarak afyona batırılmış sünger kullanıyorlardı. Anestezideki ikinci büyük adımın atılması için iki bin yıl geçmesi gerekti. Madenciler için güvenli bir lamba icat etmiş olan Humphry Davy adlı İngiliz kimyacı, 1799 yılında deney amacıyla azot protoksit kokladı ve bayıldı. Kendine geldiğinde gaz Davy'yi öylesine neşelendirmişti ki gülmesini durduramıyordu; bu nedenle diazot monoksit "gülme gazı" adıyla anılmaya başladı. Davy şöyle yazıyordu: "Azot protoksit…. bedensel acıyı ortadan kaldırabildiği izlenimini verdiğinden, cerrahi operasyonlarda bundan faydalanmak mümkün olabilir."

1830'lu yıllarda Paris'teki doktorlar hastaların acı duymasını engellemek için bir çeşit "hipnotizma" dedikleri manyetizma tedavisini kullanıyordu.

Londra Üniversitesi'nden Profesör John Elliotson da ameliyat olacak hastalarına manyetizma uyguluyor ve bu hastalar daha sonra acı hissetmediklerini ifade ediyorlardı.

Bu arada Atlantik Okyanusu'nun her iki yakasında alkol yerine diazot monoksit kullanılan gülme gazı partileri veriliyordu. Eter soluma partileri de popüler olmuştu. 1842 yılının ocak ayında, böyle bir eğlencenin konuklarından biri olan 26 yaşındaki Dr. Crawford Williamson Long, sarhoş eğlence düşkünlerinin sağa sola çarptıklarında ve kendilerini yaraladıklarında hiç acı hissetmediklerini fark etti.

Bu olgu üzerinde uzun uzadıya düşünen Dr. Long iki ay sonra eteri bir ameliyatta anestezi ilacı olarak kullanmaya karar verdi. James Venable adlı hastanın ensesinde bir tümör vardı ve cerrahın tümörü, kendisi eter etkisi altındayken almasını kabul etmişti. Ameliyat çok başarılı geçti ve Dr. Long, Venable'ın "hiç acı çekmediğini" yazdı.

Sonraki yıllarda Long buna benzer birçok operasyon yaptı. Fakat 1849 yılı aralık ayına kadar ameliyat sırasında acıyı engellemek için kullandığı teknikle ilgili hiç açıklama yapmadı. O zamana kadar Bostonlu Dr. John Collins Warren'ın eter kullanarak ameliyat yapan ilk cerrah olduğu öne sürmüştü bile.

Bununla birlikte Long Haziran 1878'de öldüğünde, eteri ameliyatlarda ilk defa anestezi ilacı olarak kullanan kişi olduğu kabul edilmekteydi.

Anestezinin keşfi

Anestezinin keşfi
Dr. John Warren eter kullanılan ilk seyirciye açık ameliyatı Amerika'da yaptı.

İlk ameliyatlar acılı ve bazen de ölümcüldü fakat Avrupa ve ABD'den gelen yeni uygulamalar, cerrah bıçağına ve enfeksiyon nedenli ölümlere duyulan korkuyu azaltıyordu. Londra'daki University College Hospital'da kıdemli cerrah olarak görev yapan Robert Liston, bir hastanın kolunun, eterle yapılan anestezi altında kesileceği Avrupa'daki ilk halka açık ameliyata hazırlık yaparken şöyle diyordu: "Baylar, bugün hastayı bayıltabilmek için bir Yankee kurnazlığı deneyeceğiz."

Söz ettiği Yankee kurnazlığı iki ay önce, 16 Ekim 1846'da Boston'daki Massachusetts General Hospital'da uygulanmıştı. Hastanenin baş cerrahı ve kurucusu olan Dr. John Collins Warren 20 yaşındaki matbaacı Gilbert Abbot'un çenesindeki bir tümörü başarıyla çıkarmıştı. Hastaya anestezi uygulayan ve Boston'lı bir diş hekimi olan Dr. William Thomas Green Morton, bir ay önce eterle anestezi uyguladığı bir hastanın dişini ağrısız çekebilen ilk diş hekimi olmuştu.

Abbot bayıldığında Dr. Warren tümörü keserek çıkardı ve hasta kısa süre sonra kendisine geldi. Morton "Hiç acı hissettin mi?" diye sordu. "Hayır efendim" diye yanıtladı genç adam, "Yalnızca yanağım keskin olmayan bir şeyle hafif kazınmış gibi."

O güne kadar, anestezi kullanılmadan gerçekleştirilen önceki ameliyatlarda cerrahlar kol veya bacakları hızla keserken, çoğu zaman gözleri bağlanmış ve sedyeye sabitlenmiş olan hasta tamamen bilinçli durumda oluyor, ısırabilmesi için dişlerinin arasında bir deri parçası veriliyor ve hasta acı içinde çığlıklar atıyordu. Daha merhametli cerrahlar hastayı hipnotize etmeye çalışıyor veya manyetize ediyor, havasızlıktan neredeyse boğulacak hale getiriyor, zehirlenmelerine yol açıyor, afyonla sakinleştiriyor ve vücudun ameliyat uygulanacak bölgesini donduruyordu.

Bizim hastanelerimizde ameliyat masasına yatırılmış bir hastanın ölüm şansı, Waterloo Savaşı sırasında bir İngiliz askerini bekleyenden daha yüksektir.

Sir James Young Simpson, doğum uzmanı.

Anestezi olarak gülme gazı kullanımı

ABD ve İngiltere'de seyircilerin gülme gazı kullandığı kullandığı sergi ve konferanslar düzenleniyordu. İngiltere'de karikatürist sanatçısı Cruikshank bu gazı kötüye kullananları hicvetti.
ABD ve İngiltere'de seyircilerin gülme gazı kullandığı kullandığı sergi ve konferanslar düzenleniyordu. İngiltere'de karikatürist sanatçısı Cruikshank bu gazı kötüye kullananları hicvetti.

Dr. Morton, Dr. Warren'ın tarihe geçecek ameliyatında anestezist olarak görev almadan önce Boston'da yaşayan ve diş cerrahisinde azot protoksiti, yani gülme gazını ilk defa anestezi amacıyla kullanmış olan Horace Wells adlı başka bir diş hekimiyle ortaktı. Dr. Wells 1844 yılında azot protoksit etkisi altındayken kendi dişlerinden birisini çekmiş, daha sonra da bu yöntemi hastalarında başarıyla kullanmıştı. Fakat Morton acıyı önlemek için eter kullanmayı tercih ediyordu. Morton, bu cerrahi anesteziyi bir hastanede başarılı olarak sergiledikten sonra "Letheon" adını verdiği keşfinin patentini aldı.

Wells, kendisinin kullanmakta olduğu ve eterden daha "güvenli" olduğunu iddia ettiği azot protoksitin cerrahide "ilk" olduğu yönünde bir kampanya başlattı. Buna karşın İskoç asıllı Robert Liston ise Dr. Warren'ın yöntemini izlemeyi seçti ve 21 Aralık 1846 günü bir hastayı anestezi altında ameliyat etti. Liston üzeri aylardır temizlenmemiş her zamanki ceketi ve önlüğüyle hastanenin ameliyat odasına girdi. Biraz sonra Frederick Churchill adlı hasta getirildi. Uyluk kemiğinde, kesilmesini gerektiren bir hastalık vardı.

Liston'ın meslektaşlarından biri, içinde eter emdirilmiş sünger bulunan bir inhalasyon cihazı yardımıyla hastaya anestezi uyguladı. Liston uzun ve testere dişli bir bıçağı eline aldı ve uyluğu hızla kesti. Ampütasyonu yaklaşık 30 saniyede tamamlamış ve Churchill hiçbir şey hissetmemişti. Hekim "Beyler, bu Yankee kurnazlığı hiç şüphesiz manyetizma tedavisi yalanından üstündür!" diyerek gülümsedi.

O gün izleyenler arasında University College'da Liston'ın anatomi derslerine katılan 19 yaşındaki Joseph Lister da vardı ve hijyenik olmayan ameliyathane koşullarından etkilenerek antiseptik fikrini icat edecekti. Cerrahide antiseptik prensiplerinden bahsettiği makalesini 1867'de yayımladı ve cerrahide yeni bir çağı başlattı.

Berkay Alpkunt tarafından

Bilim ve doğa tarihi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları arasında popüler teknoloji ve coğrafya yer alıyor. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.